Przejdź do głównej treści

AML dla adwokatów i radców prawnych: obowiązki kancelarii prawnych

Data publikacji
Czas czytania
10 min

W skrócie

Kiedy adwokat lub radca prawny jest instytucją obowiązaną? Zakres usług, procedura AML, KYC, beneficjent rzeczywisty, tajemnica zawodowa i zgłoszenia do GIIF.

Załóż darmowe konto

Stan danych i weryfikacji

Stan danych
17 listopada 2026
Podstawa prawna zweryfikowana
17 listopada 2026
W tym artykule

Nie każda kancelaria prawna jest instytucją obowiązaną w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT). Decydują przede wszystkim rodzaj świadczonych usług i forma wykonywania zawodu. Obsługa określonych transakcji może podlegać AML także wtedy, gdy adwokat lub radca prawny nie przyjmuje pieniędzy klienta ani nie wykonuje przelewów.

Artykuł omawia stan prawny na 17 listopada 2026 r., wynikający z ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej: „ustawa AML”). Zmiany związane z unijnym rozporządzeniem AMLR, stosowanym zasadniczo od 10 lipca 2027 r., przedstawiono osobno.

AML dla adwokatów i radców prawnych — prawnicy analizujący dokumentację klienta

Kiedy adwokat lub radca prawny podlega AML?

Podstawowe znaczenie ma art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy AML. Obejmuje on adwokatów, radców prawnych, prawników zagranicznych i doradców podatkowych w zakresie, w jakim świadczą na rzecz klienta pomoc prawną lub czynności doradztwa podatkowego dotyczące:1

  1. Kupna lub sprzedaży nieruchomości, przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
  2. Zarządzania środkami pieniężnymi, instrumentami finansowymi lub innymi aktywami klienta.
  3. Zawierania umowy o prowadzenie rachunku bankowego lub rachunku papierów wartościowych albo wykonywania czynności związanych z prowadzeniem tych rachunków.
  4. Wnoszenia wkładu do spółki kapitałowej lub podwyższenia jej kapitału zakładowego.
  5. Tworzenia, prowadzenia działalności lub zarządzania spółkami kapitałowymi albo trustami. Ustawowa definicja trustu obejmuje również fundację rodzinną.

Znaczenie ma rzeczywisty przedmiot pomocy prawnej. Samo doradzanie przy czynnościach z katalogu może wystarczyć do objęcia ustawą. Z kolei porady z prawa pracy czy prowadzenie sporu nie zostały w pkt 14 wymienione jako samodzielna podstawa podlegania AML.

ZlecenieOcena na gruncie art. 2 ust. 1 pkt 14Co należy uwzględnić
Reprezentacja pracodawcy w sporze o wynagrodzenieCo do zasady poza katalogiemInformacje związane z postępowaniem korzystają też ze szczególnej ochrony
Obsługa zakupu nieruchomościCo do zasady w kataloguZakres usługi i przesłanki zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego
Przygotowanie dokumentów założenia spółki z o.o.Co do zasady w kataloguBrak przepływu pieniędzy przez kancelarię nie wyłącza AML
Porada dotycząca wypowiedzenia umowy o pracęCo do zasady poza katalogiemSam fakt prowadzenia przedsiębiorstwa przez klienta nie wystarcza
Obsługa podwyższenia kapitału spółki kapitałowejW kataloguRzeczywisty zakres pomocy prawnej
Proces dotyczący wcześniej przeprowadzonej transakcjiWymaga rozdzielenia zakresów obsługiOkoliczności uzyskania informacji i wyjątki związane z pomocą procesową

Przykłady mają charakter modelowy. Przy stałej obsłudze przedsiębiorcy ta sama umowa może obejmować porady spoza katalogu i czynności transakcyjne objęte AML. Trzeba kwalifikować rzeczywiście wykonywane usługi, a nie mechanicznie przypisywać jeden status wszystkim sprawom klienta.

Znaczenie formy wykonywania zawodu

Pkt 14 przewiduje wyłączenie dla radców prawnych i prawników zagranicznych wykonujących zawód w ramach stosunku pracy lub służby w urzędach obsługujących organy administracji publicznej, innych państwowych lub samorządowych jednostkach organizacyjnych oraz w podmiotach innych niż spółki wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Zakres wyłączenia zależy od rodzaju pracodawcy; nie oznacza, że każdy radca prawny zatrudniony na etacie jest poza AML. Analogicznego wyłączenia nie zapisano w pkt 14 dla adwokatów.1

W praktyce wieloosobowej trzeba również ustalić, kto jest instytucją obowiązaną, uwzględniając formę prawną, sposób zawierania umów i osoby wykonujące właściwe czynności. Samo zatrudnienie w kancelarii nie nadaje każdemu pracownikowi identycznego statusu na gruncie pkt 14.

Podstawowa działalność w zakresie usług podatkowych

Osobnej oceny wymaga art. 2 ust. 1 pkt 15a. Dotyczy on przedsiębiorców, których podstawową działalnością jest sporządzanie deklaracji, prowadzenie ksiąg podatkowych albo udzielanie porad, opinii lub wyjaśnień z zakresu prawa podatkowego lub celnego, niebędących innymi instytucjami obowiązanymi. Przesłanki te należy sprawdzić także przy praktyce prawniczej skoncentrowanej na takich usługach. Incydentalna porada podatkowa nie oznacza automatycznego podlegania pkt 15a.1

Szczególne wyłączenia dla prawników opisane dalej odnoszą się do statusu z pkt 14. Nie należy przenosić ich automatycznie na działalność kwalifikowaną na innej podstawie.

Kiedy i jak weryfikować klienta?

KYC (ang. Know Your Customer, czyli poznanie klienta) to praktyczne określenie procesu poznania i weryfikacji klienta. Ustawowym punktem odniesienia są środki bezpieczeństwa finansowego, obejmujące m.in. identyfikację i weryfikację klienta, ustalenie beneficjenta rzeczywistego oraz bieżące monitorowanie. Po ustaleniu, że dana działalność jest objęta AML, trzeba określić przesłankę ich zastosowania oraz zakres wynikający z ryzyka.

Przesłanki i moment weryfikacji

Przy nawiązywaniu stosunków gospodarczych objętych AML nie obowiązuje minimalna wartość zlecenia (art. 35 ust. 1 pkt 1). Dla transakcji okazjonalnej art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. a przewiduje próg 15 000 euro lub więcej, również dla operacji, które wydają się powiązane. Dla transakcji okazjonalnej stanowiącej transfer środków pieniężnych art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. b przewiduje odrębny próg przekraczający równowartość 1000 euro. Podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz wątpliwości dotyczące prawdziwości lub kompletności wcześniej uzyskanych danych identyfikacyjnych są niezależnymi od kwoty przesłankami stosowania środków.1

„Jednorazowe zlecenie” nie musi oznaczać transakcji okazjonalnej. Stosunki gospodarcze to zawodowa relacja instytucji z klientem, która już przy nawiązywaniu wykazuje cechę trwałości; transakcją okazjonalną jest transakcja poza taką relacją (art. 2 ust. 2 pkt 20 i 22). Wartości transakcji klienta nie należy też utożsamiać z honorarium kancelarii.

Weryfikacja polega na potwierdzeniu danych na podstawie dokumentów lub informacji z wiarygodnego i niezależnego źródła, zgodnie z art. 37 ust. 1. Weryfikacja tożsamości klienta i beneficjenta rzeczywistego następuje zasadniczo przed nawiązaniem relacji lub przeprowadzeniem transakcji okazjonalnej (art. 39 ust. 1). Wyjątek pozwalający zakończyć ją w toku nawiązywania relacji wymaga niskiego ryzyka i konieczności zapewnienia ciągłości działalności. Weryfikację trzeba wówczas zakończyć w możliwie krótkim terminie; nie można dowolnie odkładać jej do końca obsługi.1

Ocena ryzyka i zakres KYC

Ryzyko konkretnej relacji lub transakcji należy rozpoznać i udokumentować zgodnie z art. 33. Uwzględnia się m.in. rodzaj klienta i usługi, obszar geograficzny, wartość transakcji oraz cel i czas trwania relacji. Sama etykieta „niskie”, „średnie” lub „wysokie” nie zastępuje uzasadnienia. Wysoka wartość nie zawsze oznacza automatycznie wysokie ryzyko, a niska nie wyklucza podejrzenia przestępstwa.

Środki bezpieczeństwa finansowego obejmują w odpowiednich przypadkach:

  • identyfikację klienta i weryfikację jego tożsamości;
  • identyfikację beneficjenta rzeczywistego i uzasadnione czynności służące weryfikacji jego tożsamości oraz ustaleniu struktury własności i kontroli;
  • identyfikację i weryfikację tożsamości osoby działającej w imieniu klienta oraz jej umocowania;
  • ocenę relacji, a stosownie do sytuacji uzyskanie informacji o jej celu i zamierzonym charakterze;
  • bieżące monitorowanie relacji i aktualizowanie informacji.

Zgodnie z art. 34 ust. 3 trzeba dokumentować zastosowane środki oraz wyniki bieżącej analizy transakcji i móc wykazać ich adekwatność do ryzyka.1

Pobranie skanu dowodu nie wyczerpuje KYC. Ustawa zezwala na sporządzanie kopii dokumentów tożsamości na potrzeby środków bezpieczeństwa finansowego; nie nakazuje kopiowania dokumentu w każdej sprawie. Zakres danych i sposób przechowywania muszą uwzględniać zasady ochrony danych osobowych. Przed nawiązaniem stosunków gospodarczych lub transakcją okazjonalną klienta należy poinformować o przetwarzaniu danych, w szczególności o obowiązkach wynikających z ustawy (art. 34 ust. 5).1

Beneficjent rzeczywisty i CRBR

Sam odpis KRS nie zawsze wystarczy do ustalenia osób fizycznych będących beneficjentami rzeczywistymi spółki. Trzeba poznać strukturę własności i kontroli, sięgając w razie potrzeby po dalsze dokumenty. Nie wolno polegać wyłącznie na informacjach z CRBR (art. 37 ust. 3). Przy nawiązywaniu relacji lub transakcji okazjonalnej z podmiotem objętym właściwym obowiązkiem rejestracji należy uzyskać potwierdzenie rejestracji albo odpis z CRBR lub odpowiedniego rejestru państwa członkowskiego (art. 39 ust. 1a).

Nie należy rutynowo wskazywać członka zarządu jako beneficjenta rzeczywistego zamiast badania kontroli nad klientem. Rozwiązanie z art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte, dotyczące osoby zajmującej wyższe stanowisko kierownicze, wymaga udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób wskazanych wcześniej w tym przepisie oraz niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Utrudnienia trzeba dokumentować zgodnie z art. 37 ust. 2.1

Rozbieżności między informacjami CRBR o beneficjencie rzeczywistym a własnymi ustaleniami wymagają odnotowania i wyjaśnienia. Po ich potwierdzeniu instytucja przekazuje właściwemu organowi zweryfikowaną informację z uzasadnieniem i dokumentacją (art. 61a). Wstępna wątpliwość nie jest jeszcze potwierdzoną rozbieżnością, ale także błędów w danych identyfikacyjnych nie należy pomijać tylko dlatego, że wydają się drobne.1

PEP i dostosowanie środków do ryzyka

Procedury oparte na ryzyku służą ustaleniu, czy klient lub beneficjent rzeczywisty jest osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne (PEP). W stosunkach gospodarczych status PEP klienta lub jego beneficjenta rzeczywistego wymaga stosowania wobec klienta wzmożonych środków oraz działań z art. 46 ust. 2: akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla, odpowiednich ustaleń dotyczących źródła majątku i pochodzenia wartości majątkowych oraz intensywniejszego monitorowania. Takie ujęcie potwierdza komunikat GIIF nr 42. Przepisy stosuje się odpowiednio do członków rodziny i osób znanych jako bliscy współpracownicy PEP.110

Po zaprzestaniu pełnienia funkcji środki uwzględniające ryzyko stosuje się przez co najmniej 12 miesięcy i do ustalenia, że z osobą nie wiąże się wyższe ryzyko (art. 46 ust. 5). Nie oznacza to zbierania od każdego klienta nieograniczonych danych o krewnych. Sam status PEP nie jest też dowodem przestępstwa ani zakazem obsługi, a dopasowanie nazwiska wymaga sprawdzenia tożsamości.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego stosuje się zarówno przy wyższym ryzyku, jak i w przypadkach wskazanych w art. 44–46. Wewnętrzna ocena nie może wyłączyć obowiązku wynikającego z tych przepisów. Środki uproszczone wymagają udokumentowanego niższego ryzyka i nie oznaczają rezygnacji z weryfikacji. Nie stosuje się ich przy podejrzeniu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu ani przy wątpliwościach co do danych identyfikacyjnych, wskazanych w art. 35 ust. 1 pkt 5–6 (art. 42 ust. 3).1

Osobno należy oceniać sankcje finansowe i gospodarcze. Sprawdzenie list sankcyjnych nie jest identyfikacją PEP, a obowiązki sankcyjne mogą dotyczyć również podmiotów niebędących instytucjami obowiązanymi AML. Samo podobieństwo nazwisk na liście nie przesądza o tożsamości osób. Z kolei brak nazwy klienta na liście nie kończy oceny: znaczenie może mieć własność lub kontrola ze strony osoby objętej sankcjami, zależnie od właściwego reżimu sankcyjnego.9

Monitorowanie relacji i brak możliwości weryfikacji

Monitorowanie z art. 34 ust. 1 pkt 4 obejmuje transakcje w ramach stosunków gospodarczych, badanie pochodzenia wartości majątkowych w przypadkach uzasadnionych okolicznościami oraz aktualizowanie danych. Nie oznacza nieograniczonego nadzoru nad całym życiem finansowym klienta. Prawnik obsługujący zakup nieruchomości powinien rozumieć istotne okoliczności finansowania w zakresie uzasadnionym ryzykiem; nie musi automatycznie pozyskiwać wieloletniej historii wszystkich rachunków klienta.

Jeżeli nie można zastosować wymaganego środka, art. 41 przewiduje m.in. nienawiązywanie lub zakończenie relacji, nieprzeprowadzanie transakcji oraz ocenę zasadności zawiadomienia GIIF. Szczególny wyjątek związany z pomocą procesową omówiono w części o tajemnicy zawodowej.13

Jak zorganizować AML w kancelarii?

Rozwiązania należy dostosować do charakteru i rozmiaru praktyki. Mała skala działalności nie zwalnia z obowiązków, ale nie wymaga kopiowania organizacji bankowego departamentu compliance.

Ocena ryzyka działalności

Ocena z art. 27 dotyczy ryzyka całej działalności instytucji, a nie pojedynczego klienta. Uwzględnia profil klientów, jurysdykcje, usługi, transakcje i kanały obsługi. Sporządza się ją na papierze lub elektronicznie i aktualizuje w razie potrzeby, nie rzadziej niż co dwa lata.1

Kancelaria obsługująca obrót nieruchomościami może mieć inny profil ryzyka niż praktyka tworząca struktury holdingowe i fundacje rodzinne. Jak podkreśla GIIF w komunikacie nr 36, wzór oceny musi być dostosowany do konkretnej działalności. Wnioski z ocen indywidualnych powinny wpływać na aktualizację oceny ogólnej.2

Procedura i odpowiedzialność

Wewnętrzna procedura AML z art. 50 powinna regulować m.in. kwalifikację usług, zarządzanie ryzykiem, KYC, dokumentowanie czynności, zgłoszenia, przechowywanie informacji, szkolenia, kontrolę wewnętrzną i rozbieżności CRBR. Podlega bieżącej weryfikacji, a jej wprowadzenie i aktualizacja wymagają akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla. Samo pobranie uniwersalnego dokumentu nie zastępuje wdrożenia zasad odpowiadających rzeczywistym sprawom.1

Odpowiedzialność organizacyjną określają art. 6–9:

  • art. 6 dotyczy wyznaczenia kadry kierowniczej wyższego szczebla odpowiedzialnej za wykonywanie obowiązków ustawowych;
  • art. 7 wymaga wyznaczenia odpowiedzialnego członka zarządu lub innego organu zarządzającego, jeżeli taki organ działa;
  • art. 8 dotyczy pracownika na stanowisku kierowniczym odpowiedzialnego za zgodność i przekazywanie wskazanych zawiadomień;
  • w działalności jednoosobowej zadania z art. 6 i 8 wykonuje osoba ją prowadząca — bez konieczności zatrudniania osobnego „AML Officera”.

W większej kancelarii trzeba jasno przypisać kwalifikację zleceń, KYC, akceptację decyzji wymagających zgody, ocenę tajemnicy zawodowej i dostęp do dokumentacji. Podział zadań nie może prowadzić do niekontrolowanego ujawniania informacji między zespołami.

Szkolenia i zgłaszanie naruszeń

Osoby wykonujące obowiązki AML muszą uczestniczyć w odpowiednich programach szkoleniowych, uwzględniających ochronę danych i zapewniających aktualną wiedzę (art. 52). Przepis stosuje się odpowiednio także do osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą. Ogólne oświadczenie o zapoznaniu się z ustawą nie zastępuje szkolenia.

Art. 53 przewiduje również wewnętrzną procedurę anonimowego zgłaszania przez pracowników i inne osoby działające na rzecz instytucji rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń AML.1

Tajemnica zawodowa i zawiadomienia o podejrzeniach

Przy podejrzeniu przestępstwa trzeba ustalić zarówno właściwy tryb zawiadomienia, jak i to, czy konkretne informacje korzystają z ustawowego wyłączenia. Tajemnica zawodowa nie jest ogólnym zwolnieniem z AML, a status instytucji obowiązanej nie oznacza obowiązku ujawnienia każdej informacji o kliencie.

Zakres wyłączenia z art. 75

Art. 75 wyłącza wobec instytucji wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 14 obowiązki z art. 74 ust. 1, art. 86 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 90 w zakresie informacji uzyskanych podczas:

  • ustalania sytuacji prawnej klienta w związku z postępowaniem sądowym;
  • obrony, reprezentowania lub zastępowania klienta w postępowaniu sądowym;
  • udzielania porady dotyczącej wszczęcia postępowania sądowego lub uniknięcia go.

Wyłączenie działa niezależnie od czasu uzyskania informacji. Przy przejściu od obsługi transakcji do pomocy procesowej nie wystarczy kierować się datą wszczęcia sporu: trzeba ocenić związek konkretnych informacji z czynnościami objętymi art. 75. Sama okoliczność, że klient jest stroną postępowania, nie rozstrzyga zakresu ochrony wszystkich informacji o nim.15

Powiązany art. 41 ust. 3 wyłącza w opisanym w nim zakresie pomocy procesowej konsekwencje niemożności zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego z ust. 1–2. Nie stanowi samodzielnego zwolnienia z KYC. Ochrona pomocy prawnej nie uprawnia również do uczestniczenia w czynnościach służących praniu pieniędzy.1

Właściwy tryb i adresat zawiadomienia

Art. 72 ust. 1 — informacje o transakcjach ponadprogowych. Przepis o raportowaniu transakcji ponadprogowych wyłącza m.in. instytucje z art. 2 ust. 1 pkt 14. Adwokat lub radca prawny działający w tym zakresie nie zgłasza więc transakcji na tej podstawie tylko dlatego, że jej wartość przekracza 15 000 euro. To odrębna kwestia od progu KYC opisanego wcześniej.1

Art. 74 — okoliczności mogące wskazywać na podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Zawiadomienie o transakcji podejrzanej przekazuje się GIIF niezwłocznie, najpóźniej w ciągu dwóch dni roboczych od dnia potwierdzenia podejrzenia przez instytucję. Nie wymaga to udowodnienia przestępstwa ani osiągnięcia określonej kwoty. Termin nie pozwala odkładać analizy uzyskanych informacji.1

Art. 86 ust. 1 — określona transakcja lub wartości majątkowe. Uzasadnione podejrzenie ich związku z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu wymaga niezwłocznego zawiadomienia GIIF. Nie stosuje się tu terminu dwóch dni z art. 74. Jeżeli transakcja ma być przeprowadzona przez instytucję obowiązaną, trzeba uwzględnić powstrzymanie się od jej przeprowadzenia i ewentualne żądanie GIIF na zasadach art. 86 ust. 4–5. Art. 90 ust. 1 reguluje przypadek niemożności zawiadomienia przed transakcją; nie daje swobodnego wyboru zgłoszenia dopiero po fakcie.1

Art. 89 ust. 1 — zawiadomienie właściwego prokuratora. Ten odrębny tryb dotyczy uzasadnionego podejrzenia wskazanego w przepisie związku wartości majątkowych z przestępstwem innym niż pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu lub z przestępstwem skarbowym. Zawiadomienie jest niezwłoczne; również obejmuje je wyłączenie z art. 75. Jeżeli transakcja ma być przeprowadzona przez instytucję, trzeba uwzględnić zakaz jej przeprowadzania z art. 89 ust. 3, a przy niemożności wcześniejszego zawiadomienia — art. 90 ust. 2.1

Procedura musi uwzględniać poufność zgłoszeń i analiz z art. 54. Co do zasady nie ujawnia się klientowi faktu przekazania informacji organom ani informacji o planowanej lub prowadzonej analizie AML. Wyjątek pozwalający przekazywać informacje w celu odwiedzenia klienta od działalności sprzecznej z prawem nie jest ogólną zgodą na ujawnienie zawiadomienia.1

Granice interpretacji i żądania organów

Szczególnej oceny wymagają postępowania administracyjne i podatkowe oraz ich związek z postępowaniem sądowym. W stanowisku z 27 maja 2026 r. dotyczącym zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca Komisja Etyki i Wykonywania Zawodu KRRP wskazała na niejednoznaczność kwalifikacji w świetle art. 75. Stanowisko samorządowe nie jest przepisem ani wyrokiem.8

Znaczenie mają też unijne gwarancje poufności. Wyrok TSUE C-305/05 dotyczył obowiązków informacyjnych wynikających z ówczesnej dyrektywy AML i prawa do rzetelnego procesu; nie rozstrzyga zgodności każdego przepisu obecnej polskiej ustawy z prawem UE. W wyroku C-432/23 TSUE podkreślił ochronę porady adwokackiej niezależnie od dziedziny prawa. Sprawa dotyczyła jednak żądania informacji w ramach współpracy podatkowej, więc nie ustanawia automatycznego zwolnienia ze wszystkich obowiązków AML.57

Kontrola AML i żądanie informacji z art. 76 to odrębne sytuacje od zawiadomienia z własnej inicjatywy. Tajemnica zawodowa nie wyłącza samej kontroli GIIF z art. 130. Art. 75 nie wymienia art. 76, natomiast art. 96 ust. 1 przewiduje wyłączenie ograniczeń ujawniania informacji GIIF w ustawowym trybie i zakresie, z wyjątkiem informacji niejawnych. Każde żądanie wymaga zatem oceny podstawy, przedmiotu i zakresu, z uwzględnieniem gwarancji poufności pomocy prawnej.1

Dokumentacja i przechowywanie danych

Art. 49 ustawy AML przewiduje zasadniczo pięcioletnie przechowywanie kopii dokumentów i informacji uzyskanych w ramach środków bezpieczeństwa finansowego oraz wskazanej w nim dokumentacji transakcyjnej. Okres liczy się od zakończenia stosunków gospodarczych albo przeprowadzenia transakcji okazjonalnej. Wyniki analiz z art. 34 ust. 3 przechowuje się przez pięć lat od ich przeprowadzenia. Przedłużenia na żądanie GIIF z art. 49 ust. 3 nie stosuje się do grup wskazanych w ust. 4, w tym podmiotów z pkt 14.1

Dokumentację AML należy odróżniać od akt sprawy prawniczej: cele, podstawy przetwarzania i okresy przechowywania mogą być różne. Trzeba ustalić dostęp do danych, sposób dokumentowania weryfikacji i zasady usuwania informacji po zakończeniu właściwego okresu retencji.

Narzędzia takie jak SystemAML mogą wspierać organizację dokumentacji, ocen ryzyka i weryfikacji klientów. Nie przejmują odpowiedzialności za kwalifikację zlecenia ani decyzje dotyczące tajemnicy zawodowej. Przy wyborze dostawcy trzeba uwzględnić poufność, uprawnienia dostępu, zakres danych, warunki powierzenia i bezpieczeństwo informacji.

Co zmieni AMLR od 10 lipca 2027 roku?

Rozporządzenie (UE) 2024/1624 (AMLR) weszło już w życie, ale zgodnie z art. 90 zasadniczo będzie stosowane od 10 lipca 2027 r. Poniższe zasady należy oddzielać od obowiązków stosowanych w listopadzie 2026 r.4

Art. 3 pkt 3 lit. b obejmuje prawników uczestniczących w określonych transakcjach finansowych i nieruchomościowych lub pomagających w ich planowaniu i przeprowadzaniu. Katalog odwołuje się m.in. do kryptoaktywów, rachunków kryptoaktywów i struktur korporacyjnych. Nie musi więc w każdym szczególe pokrywać się z obecnym polskim pkt 14.

Osobne znaczenie ma art. 3 pkt 3 lit. a, odnoszący się również do prawników świadczących wskazane usługi podatkowe w ramach podstawowej działalności gospodarczej lub zawodowej. Właśnie jego wykładni dotyczy nota CCBE z 3 kwietnia 2025 r.; nie jest ona wiążącym rozstrzygnięciem zakresu obowiązków.46

Art. 19 ust. 1 lit. b przewiduje ogólny próg 10 000 euro dla transakcji sporadycznych. Lit. c obejmuje udział w tworzeniu podmiotu prawnego lub ustanowieniu porozumienia prawnego oraz, dla wskazanych kategorii podmiotów zobowiązanych, w przeniesieniu własności podmiotu prawnego — niezależnie od wartości transakcji. Dodatkowo art. 19 ust. 6 lit. b przewiduje uznanie obu stron transakcji za klientów na potrzeby należytej staranności. Dotyczy to określonego w tym przepisie przypadku jedynego notariusza, prawnika praktyka lub innego przedstawiciela wolnego zawodu prawniczego pośredniczącego w danej transakcji. Zakres tej roli wymaga odrębnej kwalifikacji; przepisu nie należy traktować jako ogólnego nakazu weryfikowania obu stron każdego zlecenia.4

Ochronę pomocy prawnej regulują m.in. art. 21 ust. 2 i art. 70 ust. 2–3. Przewidziane tam wyłączenia nie obejmują wskazanych w przepisach przypadków, gdy prawnik uczestniczy w praniu pieniędzy, jego przestępstwach źródłowych lub finansowaniu terroryzmu, udziela porad na te potrzeby albo wie, że klient zwraca się o poradę w takim celu. Nie oznacza to pozbawienia ochrony każdej porady dotyczącej podejrzenia popełnienia przestępstwa. Aktualizację procedur trzeba przygotować na właściwy termin stosowania tych zasad.4

Najczęstsze pytania o AML w kancelarii

Czy obrona w sprawach karnych oznacza obowiązek KYC w AML?

Samo prowadzenie obrony karnej nie jest czynnością wymienioną w art. 2 ust. 1 pkt 14. Jeżeli adwokat wykonuje również usługi transakcyjne, należy odrębnie zakwalifikować ich rzeczywisty zakres. Znaczenie wyjątków procesowych z art. 75 i art. 41 ust. 3 opisano w części o tajemnicy zawodowej.1

Czy wystarczy weryfikacja klienta przez bank lub notariusza?

Nie stanowi ona automatycznego zwolnienia z własnych obowiązków. Art. 47 dopuszcza korzystanie z uprawnionego podmiotu trzeciego przy środkach z art. 34 ust. 1 pkt 1–3, pod warunkiem niezwłocznego przekazywania potrzebnych informacji i dokumentów na żądanie instytucji. Art. 48 reguluje odrębne powierzenie zadań podmiotowi działającemu w jej imieniu i na jej rzecz, na podstawie pisemnej umowy. W obu modelach odpowiedzialność pozostaje po stronie instytucji obowiązanej.1

Jak często trzeba odnawiać szkolenie AML?

Art. 52 nie wyznacza jednego ustawowego terminu dla wszystkich kancelarii. Program powinien odpowiadać wykonywanym czynnościom i zapewniać aktualną wiedzę. Sama data uzyskania certyfikatu nie przesądza o realizacji tego obowiązku.1

Materiał ma charakter informacyjny. W szczególności kwalifikacja złożonych zleceń, form wykonywania zawodu i zakresu tajemnicy zawodowej wymaga oceny okoliczności konkretnej sprawy. Artykuł nie stanowi indywidualnej opinii prawnej.

Powiązane artykuły w bazie wiedzy SystemAML

Podstawy prawne i źródła

  1. Ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 644, ze zmianami; w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 14 i 15a oraz ust. 2 pkt 1 i 20–22, art. 6–9, 27, 33–39, 41–43, 46–50, 52–54, 61a, 72, 74–76, 86, 89–90, 96 i 130. Dziennik Ustaw – tekst jednolity, ELI – tekst ujednolicony z oznaczeniem zmian przyszłych, ELI – karta ustawy.
  2. Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Komunikat nr 36 w sprawie oceny ryzyka instytucji obowiązanej. Rozróżnienie oceny ryzyka działalności i ryzyka konkretnej relacji oraz konieczność indywidualizacji dokumentacji.
  3. Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Komunikat nr 45 w sprawie oceniania informacji uzyskiwanych o klientach oraz braku możliwości zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego.
  4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624, w szczególności art. 3 pkt 3 lit. a–b, art. 19 ust. 1 i 6, art. 21 ust. 2, art. 70 ust. 2–3 i art. 90. EUR-Lex – tekst polski.
  5. Trybunał Sprawiedliwości UE, wyrok z 26 czerwca 2007 r., C-305/05, Ordre des barreaux francophones et germanophone i in. przeciwko Conseil des ministres, dotyczący przeciwdziałania praniu pieniędzy, tajemnicy zawodowej i prawa do rzetelnego procesu. EUR-Lex.
  6. Council of Bars and Law Societies of Europe (CCBE), Interpretative note on Article 3(3)(a) of the AML Regulation, 3 kwietnia 2025 r. Stanowisko CCBE. Jest to stanowisko interpretacyjne organizacji zawodowej, nie źródło prawa wiążącego.
  7. Trybunał Sprawiedliwości UE, wyrok z 26 września 2024 r., C-432/23, Ordre des avocats du Barreau de Luxembourg, w szczególności pkt 49–52 i 66–73; ochrona poufności konsultacji prawnych w sprawie dotyczącej współpracy podatkowej. EUR-Lex.
  8. Komisja Etyki i Wykonywania Zawodu KRRP, stanowisko SK-27.05.2026-JCz, dotyczące obowiązków AML przy reprezentowaniu cudzoziemca w postępowaniu o zezwolenie na nabycie nieruchomości, pozycja 21 w części dotyczącej tajemnicy zawodowej. Zbiór opublikowany przez KIRP. Stanowisko samorządowe, niewiążące organów ani sądów.
  9. Komisja Europejska, EU Sanctions Helpdesk, Why is ownership and control important. Materiał objaśniający znaczenie własności i kontroli przy stosowaniu sankcji; nie zastępuje właściwego aktu prawnego.
  10. Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Komunikat nr 42 dotyczący ustalania statusu PEP klienta i jego beneficjenta rzeczywistego.