Przejdź do głównej treści

PEP: osoba eksponowana politycznie - definicja

Data publikacji
Ostatnia aktualizacja
Czas czytania
10 min

W skrócie

Sprawdź, kto ma status PEP, jakie obowiązki AML stosować i jak szybko zweryfikować osobę eksponowaną politycznie w praktyce.

Załóż darmowe konto
W tym artykule

PEP (ang. Politically Exposed Person) to osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne, czyli pełniąca znaczącą funkcję publiczną w kraju lub za granicą. Status PEP oznacza, że instytucja obowiązana musi zastosować wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego, w tym ustalić źródło majątku i środków oraz uzyskać zgodę kierownictwa na relację.

Aktualizacja treści: 28 października 2026 r.

Po zaprzestaniu pełnienia funkcji instytucja obowiązana stosuje środki uwzględniające ryzyko co najmniej przez 12 miesięcy, a dłużej – do czasu ustalenia, że wyższe ryzyko nie występuje (art. 46 ust. 5 ustawy AML).

Jeśli zastanawiasz się “kim jest osoba eksponowana politycznie” lub “co oznacza status PEP”, ten artykuł wyjaśni wszystkie istotne kwestie związane z osobami politycznie eksponowanymi.

PEP co to? - definicja

PEP co to? PEP to skrót od angielskiego “Politically Exposed Person” (osoba eksponowana politycznie). Status PEP oznacza, że dana osoba zajmuje znaczące stanowisko publiczne, które naraża ją na zwiększone ryzyko korupcji. Po jego opuszczeniu instytucja stosuje środki uwzględniające ryzyko co najmniej przez 12 miesięcy i dłużej – do czasu ustalenia, że wyższe ryzyko nie występuje (art. 46 ust. 5). Osoby o statusie PEP podlegają szczególnym procedurom bezpieczeństwa w bankach i innych instytucjach finansowych.

Co oznacza status PEP?

Status PEP ma znaczenie dla banku, kantoru, biura rachunkowego i innych instytucji obowiązanych. Jeśli go masz, możesz otrzymać dodatkowe pytania o pełnioną funkcję, majątek i pochodzenie środków. Instytucja uzyskuje zgodę kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuowanie relacji i intensywniej ją monitoruje. Sam status nie oznacza zarzutu popełnienia przestępstwa ani automatycznego zakazu obsługi.

Co to znaczy eksponowane stanowisko polityczne - definicja PEP

Koncepcja eksponowanego stanowiska politycznego wywodzi się z międzynarodowych standardów FATF (Financial Action Task Force), organizacji która ustala globalne standardy przeciwdziałania praniu pieniędzy. FATF w swoich rekomendacjach uznaje, że osoby pełniące wysokie funkcje publiczne są naturalnie narażone na zwiększone ryzyko korupcji ze względu na swoją pozycję i możliwość wpływania na decyzje publiczne.

W praktyce oznacza to, że status PEP nie jest oceną moralną czy podejrzeniem o przestępczość, lecz obiektywną klasyfikacją ryzyka opartą na charakterze pełnionej funkcji. Z uwagi na wiele kontrowersyjnych przypadków traktowania osób eksponowanych politycznie przez instytucje finansowe Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) w swoich wytycznych podkreśla, że podmioty obowiązen muszą unikać nieuzasadnionej dyskryminacji osób PEP, stosując podejście proporcjonalne do rzeczywistego ryzyka.

Status PEP oznacza, że dana osoba zajmuje znaczące stanowisko publiczne, które może narazić ją na zwiększone ryzyko korupcji lub innych przestępstw finansowych. Po opuszczeniu stanowiska środki uwzględniające to ryzyko stosuje się co najmniej przez 12 miesięcy i dłużej – do czasu ustalenia, że wyższe ryzyko nie występuje (art. 46 ust. 5). Osoba PEP podlega szczególnym procedurom weryfikacji w instytucjach finansowych.

Podstawa prawna

  • Ustawa AML z dnia 1 marca 2018 roku
  • Artykuł 46 - specjalne zasady postępowania wobec PEP
  • Rozporządzenie MF z 27.07.2021 r. - polska lista stanowisk
  • Instytucje obowiązane - podmioty zobowiązane do stosowania procedur wobec PEP

Lista PEP - kto to jest osoba eksponowana politycznie

Ustalenie kim to jest osoba eksponowana politycznie nie jest procesem arbitralnym, lecz opiera się na międzynarodowych standardach FATF oraz ich transpozycji do prawa krajowego. Kluczową zasadą jest, że lista PEP nie obejmuje osób na stanowiskach średniego i niższego szczebla - dotyczy wyłącznie funkcji o rzeczywistym wpływie na podejmowanie decyzji publicznych.

Identyfikacja stanowisk PEP opiera się na analizie:

  • Poziomu odpowiedzialności za podejmowanie decyzji publicznych
  • Możliwości wpływania na alokację środków publicznych
  • Ekspozycji medialnej i publicznej widoczności
  • Dostępu do informacji mogących wpływać na rynki finansowe
  • Możliwości oddziaływania na inne osoby publiczne

Lista PEP (osoby eksponowane politycznie) obejmuje osoby pełniące ważne funkcje publiczne, nie obejmuje jednak osób na stanowiskach średniego i niższego szczebla.

Główne kategorie stanowisk PEP:

KategoriaPrzykłady stanowisk
Władza wykonawczaSzefowie państw, rządów, ministrowie, wiceministrowie, sekretarze stanu
Władza ustawodawczaCzłonkowie parlamentu, organów ustawodawczych
Banki centralne i kontrola państwowaPrezes i członkowie Zarządu NBP, członkowie RPP; Prezes, wiceprezesi i członkowie Kolegium NIK
Partie polityczneCzłonkowie organów zarządzających partii politycznych
Władza sądowniczaCzłonkowie najwyższych sądów, trybunałów konstytucyjnych
DyplomacjaAmbasadorowie, chargés d’affaires
Siły zbrojneWyżsi oficerowie sił zbrojnych
Spółki państwoweOrgany spółek z udziałem Skarbu Państwa
Organizacje międzynarodoweDyrektorzy, zastępcy, członkowie organów
AdministracjaDyrektorzy generalni urzędów centralnych i wojewódzkich

Polska lista PEP - 217 stanowisk objętych statusem

Polska lista PEP to wykaz krajowych stanowisk i funkcji publicznych, który – w ramach implementacji wymogów dyrektywy AML UE – określił w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw finansów publicznych na podstawie delegacji ustawowej z art. 46c ustawy AML.

Przykładowe czynniki praktyczne, które pomagają zrozumieć dobór stanowisk (nie są to kryteria ustawowe):

  • Poziom decyzyjności - możliwość podejmowania decyzji wiążących dla znacznej liczby osób
  • Kontrola nad środkami publicznymi - dostęp do budżetu lub funduszy publicznych
  • Wpływ regulacyjny - możliwość kształtowania przepisów lub polityk publicznych
  • Pozycja hierarchiczna - zajmowanie wysokiego miejsca w strukturze organizacyjnej
  • Reprezentacja zewnętrzna - występowanie w imieniu państwa lub instytucji publicznej

Wykaz określa minister właściwy do spraw finansów publicznych, mając na uwadze charakter wykonywanych zadań oraz ich znaczenie dla przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (art. 46c ustawy AML).

Ważne: Rozporządzenie z 27.07.2021 r. w sprawie wykazu krajowych stanowisk i funkcji publicznych będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi (wydane na podstawie art. 46c ustawy AML) obejmuje obecnie 217 krajowych stanowisk i funkcji publicznych (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 502). Wykaz był już zmieniany (2022, 2023) – korzystaj z aktualnego tekstu jednolitego.

Wybrane polskie stanowiska PEP:

  • Marszałek województwa
  • Wójt/burmistrz/prezydent miasta
  • Starosta
  • Szefowie służb specjalnych
  • Kadra zarządzająca spółek Skarbu Państwa

📄 Pełny wykaz 217 stanowisk dostępny w rozporządzeniu z 27.07.2021 r. – tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 502

To wykaz stanowisk i funkcji, a nie imienna baza PEP. Sprawdzając konkretną osobę, porównaj jej funkcję z pełnym tekstem wykazu w Dzienniku Ustaw (PDF), a następnie potwierdź, kto i w jakim okresie ją pełnił. Komercyjna baza PEP może wspierać tę czynność, ale wynik wymaga oceny.

Stanowiska w spółkach państwowych:

PozycjaOpis
Prezes/DyrektorPrzedsiębiorstwa państwowego
Przewodniczący RNRady nadzorczej przedsiębiorstwa państwowego
Członek RNRady nadzorczej przedsiębiorstwa państwowego
Prezes zarząduSpółki z udziałem Skarbu Państwa (>50%)
Członek zarząduSpółki z udziałem Skarbu Państwa (>50%)
Przewodniczący RNSpółki z udziałem Skarbu Państwa (>50%)
Członek RNSpółki z udziałem Skarbu Państwa (>50%)

Nadchodzące zmiany w ramach pakietu AML UE

⚠️ Uwaga: W ramach pakietu AML UE przyjętego 31 maja 2024 roku, od 10 lipca 2027 roku nastąpią istotne zmiany!

Co się zmieni od lipca 2027:

ZmianaSzczegóły
Nowe stanowiskaSzefowie władz regionalnych i lokalnych (≥ 50 000 mieszkańców) – w Polsce wykaz krajowy obejmuje ich już dziś, bez progu liczby mieszkańców
Rozszerzona rodzinaRodzeństwo – tylko w przypadku szefów państw i rządów, ministrów, wiceministrów i sekretarzy stanu (oraz równoważnych funkcji w UE i państwach trzecich)
Podejście oparte na ryzykuMotyw 98 AMLR: odmowa relacji wyłącznie z powodu statusu PEP, członka rodziny PEP lub bliskiego współpracownika jest sprzeczna z literą i duchem rozporządzenia
Okres po zakończeniu funkcjiCo najmniej jeden wzmocniony środek przez min. 12 miesięcy od zakończenia funkcji i dłużej – do czasu, aż ryzyko przestanie istnieć (art. 45 ust. 2 AMLR)

Motyw 98 AMLR: „Odmowa utrzymywania stosunków gospodarczych z daną osobą tylko na podstawie tego, że została ona uznana za osobę zajmującą eksponowane stanowisko polityczne, członka jej rodziny lub osobę znaną jako jej bliskiego współpracownika, jest sprzeczna z literą i duchem niniejszego rozporządzenia.” – Dz. Urz. UE L 2024/1624

PEP i RCA - członkowie rodziny i bliscy współpracownicy

W formularzach bankowych i bazach PEP skrót RCA (Relatives and Close Associates) bywa używany dla członków rodziny i bliskich współpracowników PEP. O zakresie obowiązków decydują definicje z art. 2 ust. 2 pkt 3 i 12 oraz art. 46 ust. 6 ustawy AML. Osoby te podlegają odpowiednio środkom dotyczącym PEP, mimo że same mogą nie pełnić żadnej funkcji publicznej.

Członkowie rodziny PEP:

  • Małżonek lub partner
  • Dzieci oraz ich partnerzy
  • Rodzice
  • Od lipca 2027 r. - rodzeństwo (zgodnie z AMLR) – tylko w przypadku szefów państw i rządów, ministrów, wiceministrów i sekretarzy stanu oraz równoważnych funkcji w UE i państwach trzecich

Ważne: Obecnie art. 46 ust. 6 ustawy AML nakazuje stosować odpowiednio przepisy o PEP (w tym 12-miesięczny okres z art. 46 ust. 5) do członków rodziny i bliskich współpracowników. Od 10.07.2027 analogicznie art. 46 w zw. z art. 45 ust. 2 AMLR – co najmniej jeden wzmocniony środek przez min. 12 miesięcy.

Osoby znane jako bliscy współpracownicy PEP:

  • Osoby będące beneficjentami rzeczywistymi podmiotów lub trustów wspólnie z PEP albo utrzymujące z PEP inne bliskie stosunki związane z działalnością gospodarczą
  • Osoby będące jedynym beneficjentem rzeczywistym podmiotu lub trustu utworzonego w celu uzyskania faktycznej korzyści przez PEP (art. 2 ust. 2 pkt 12 ustawy AML)

Mówca w garniturze przemawia zza mównicy - PEP, czyli osoba eksponowana politycznie

Ponowna ocena statusu PEP - kiedy przestaje się być PEP

Procedura ponownej oceny statusu PEP jest jednym z najbardziej złożonych aspektów praktycznego stosowania przepisów AML. Wyzwanie polega na zrównoważeniu automatycznego podejścia opartego na czasie z indywidualną oceną ryzyka każdego przypadku.

Czynniki wpływające na decyzję o wygaśnięciu statusu PEP:

Analiza wpływu po zakończeniu funkcji

  • Czy osoba nadal wywiera wpływ na decyzje w poprzedniej instytucji?
  • Czy utrzymuje nieformalne kontakty z obecnymi funkcjonariuszami?
  • Czy jej opinie są nadal szeroko komentowane w mediach?
  • Czy posiada dostęp do informacji mogących wpływać na rynki?

Ocena nowego profilu zawodowego

  • Charakter nowej działalności - czy związana z sektorem publicznym?
  • Pozycja w nowej organizacji - czy na stanowisku decyzyjnym?
  • Powiązania biznesowe - czy z podmiotami powiązanymi z sektorem publicznym?
  • Aktywność medialna - czy nadal występuje jako ekspert/komentator?

Ważne: Status PEP nie jest trwały!

Procedura ponownej oceny:

  1. Minimum 12 miesięcy po zakończeniu funkcji (art. 46 ust. 5 ustawy AML; od 10.07.2027 – art. 45 ust. 2 AMLR)
  2. Utrzymanie 12-miesięcznego okresu również po rozpoczęciu stosowania AMLR (od 10.07.2027)
  3. Ocena ryzyka przez instytucję obowiązaną
  4. Analiza czynników:
    • Charakter pełnionej funkcji
    • Czas zakończenia funkcji
    • Bieżące ryzyko

Przykłady czynników ryzyka przy ponownej ocenie PEP:

  • Aktywność w partii politycznej po odejściu z funkcji
  • Ekspozycja medialna i publiczna widoczność
  • Powiązania biznesowe z obecnymi urzędnikami
  • Wpływ na decyzje publiczne pomimo formalnego odejścia

Wymóg dokumentacji: Każda decyzja o usunięciu statusu PEP musi być udokumentowana zgodnie z wytycznymi FATF i GIIF.

Praktyczne metody weryfikacji PEP

Weryfikacja statusu PEP stanowi jedno z największych wyzwań operacyjnych dla instytucji finansowych. Złożoność tego procesu wynika z konieczności łączenia różnorodnych źródeł informacji, dynamicznej zmiany statusów oraz potrzeby identyfikacji nie tylko samych PEP, ale także ich rodzin i bliskich współpracowników.

Wyzwania w codziennej praktyce

Problem jakości danych: Komercyjne bazy danych PEP, choć powszechnie używane, nie są idealne. Główne problemy to:

  • Opóźnienia w aktualizacjach - nowe osoby PEP mogą nie być uwzględnione przez tygodnie
  • Różnice w transliteracji nazwisk z alfabetów niełacińskich
  • Brak jednoznacznych identyfikatorów - tylko imię i nazwisko często nie wystarcza
  • Ograniczona informacja o rodzinach - szczególnie trudne dla bliskich współpracowników

Proceduralne pułapki:

  • Nadmierne poleganie na oświadczeniach klienta - nie zwalnia z obowiązku weryfikacji
  • Brak regularnych aktualizacji statusu istniejących klientów
  • Nieodpowiednie procedury eskalacji w przypadku wątpliwości
  • Niedostateczne szkolenie personelu w zakresie rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych

Główne problemy z bazami danych:

ProblemOpisRozwiązanie
NieaktualnośćListy mogą nie być aktualneRegularne aktualizacje
NiekompletnośćBrak wszystkich osób PEPWieloźródłowa weryfikacja
IdentyfikacjaBrak danych osobowych (data ur.)Kontakt z klientem
KontroleProblem podczas audytówDokumentacja procesu

Wytyczne EBA dotyczące ograniczania ryzyka

Wytyczne EBA/GL/2023/04 (31 marca 2023 r.) w sprawie polityk i kontroli dotyczących skutecznego zarządzania ryzykiem ML/TF przy zapewnianiu dostępu do usług finansowych – adresowane do instytucji kredytowych i finansowych (komunikat EBA). Dotyczą tzw. “nieuzasadnionego ograniczania ryzyka” (de-risking): odmowa obsługi całych kategorii klientów bez oceny indywidualnego ryzyka może być nieuzasadniona i świadczyć o nieskutecznym zarządzaniu ryzykiem.

Kluczowe wymogi EBA/GL/2023/04:

  • Dokumentowanie powodów odmowy - szczegółowe uzasadnienie każdej decyzji
  • Governance i nadzór - procedury zatwierdzania przez wyższe kierownictwo
  • Proporcjonalne podejście do ryzyka w zależności od profilu klienta
  • Uwzględnienie profilu jurysdykcji pochodzenia przy ocenie ryzyka

Centralna baza AMLA

AMLA (rozporządzenie (UE) 2024/1620) prowadzi centralną bazę danych AML/CFT zasilaną przez organy nadzorcze (art. 11). Rozporządzenie nie nakłada na instytucje obowiązane obowiązku raportowania do tej bazy statystyk PEP ani informacji o odmowach relacji z PEP.

Jak ustalić ryzyko klienta PEP - obowiązki instytucji

Ustalenie poziomu ryzyka klienta PEP wykracza daleko poza prostą identyfikację statusu. Współczesne podejście wymaga od instytucji finansowych przeprowadzenia analizy wielowymiarowej, która uwzględnia nie tylko fakt pełnienia funkcji publicznej, ale szeroki kontekst ryzyka.

Metodologia oceny ryzyka PEP

1. Analiza jurysdykcji:

  • Indeks korupcji kraju pochodzenia (Transparency International)
  • Stabilność polityczna i praworządność
  • Jakość instytucji publicznych
  • Historia przypadków korupcji na podobnych stanowiskach
  • Efektywność organów ścigania w zwalczaniu przestępczości gospodarczej

2. Profil indywidualny:

  • Charakter pełnionej funkcji - dostęp do środków publicznych
  • Długość kadencji - czy stanowisko tymczasowe czy długoterminowe
  • Historia zawodowa - poprzednie stanowiska publiczne
  • Ekspozycja medialna - częstotliwość występowania w mediach
  • Kontrowersje publiczne - czy osoba była przedmiotem śledztw

3. Profil relacji biznesowej:

  • Rodzaj produktów finansowych - depozyty, kredyty, inwestycje
  • Przewidywana wartość obrotów - czy proporcjonalna do legalnych dochodów
  • Złożoność struktury transakcji - czy uzasadniona charakterem działalności
  • Powiązania geograficzne - czy transakcje dotyczą krajów wysokiego ryzyka

Zwiększone ryzyko: Art. 46 ustawy AML zakłada wyższe ryzyko prania pieniędzy dla osób PEP

Ryzyko PEP dla podmiotów krajowych

Wzmożone środki weryfikacji muszą być proporcjonalne do:

  • Jurysdykcji pochodzenia (indeks korupcji, transparentność)
  • Profilu klienta (charakter działalności, źródła dochodów)
  • Natury relacji (produkty, wartość transakcji)

Wzmożone środki wobec PEP są obowiązkowe (art. 43 ust. 1, art. 46 ust. 2), ale ich intensywność – poza trzema działaniami ustawowymi – powinna wynikać z oceny ryzyka.

Oświadczenie PEP - kto składa i jak wygląda procedura

Procedura oświadczeń PEP stanowi kluczowy element systemu identyfikacji, ale nie może być jedynym źródłem informacji. Praktyka pokazuje, że skuteczne zarządzanie ryzykiem PEP wymaga połączenia oświadczeń klienta z niezależną weryfikacją z zewnętrznych źródeł.

Prawne podstawy składania oświadczeń

Ustawa AML pozwala przyjmować od klienta oświadczenie o statusie PEP (art. 46 ust. 1), ale go nie wymaga – instytucja odpowiada za ustalenie statusu niezależnie od oświadczenia. Rygory odpowiedzialności karnej mają zapewnić wiarygodność informacji, ale praktyka pokazuje ograniczenia tego mechanizmu.

Kluczowe elementy skutecznej procedury:

Kto składa oświadczenie PEP?

Wymagania formalne:

Forma: pisemna lub dokumentowa (np. e-mail, formularz elektroniczny), pod rygorem odpowiedzialności karnej, z klauzulą „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.” (art. 46 ust. 1 ustawy AML)

Wzór oświadczeń PEP

System AML generuje gotowe szablony zawierające:

  • Dane osobowe klienta
  • Oświadczenie o statusie PEP
  • Sekcje dla beneficjentów rzeczywistych
  • Miejsca na podpisy reprezentantów

Jak sprawdzić czy ktoś jest PEP - monitoring mediów i list sankcyjnych

Komunikat GIIF nr 42 (2022) zaleca, aby procedury uwzględniały wykaz stanowisk UE, krajowy wykaz stanowisk (rozporządzenie MF), zewnętrzne bazy danych i inne wiarygodne źródła.

Narzędzia analityczne stosowane w praktyce:

  • Automatyczna aktualizacja list PEP
  • Monitoring członków rodzin
  • Śledzenie mediów w czasie rzeczywistym
  • Identyfikacja nowych osób o statusie PEP

Weryfikacja PEP w praktyce — SystemAML sprawdza osoby w bazie danych PEP, wskazuje trafienia do weryfikacji i dokumentuje wynik sprawdzenia (status członków rodziny i bliskich współpracowników ustala się m.in. na podstawie oświadczenia klienta); decyzję o statusie PEP i ocenę ryzyka podejmuje osoba odpowiedzialna za AML (art. 46 ustawy AML). Sprawdź, jak uprościć compliance.

Obowiązki wobec PEP - jak postępować z klientami o statusie PEP

Zarządzanie relacjami z klientami PEP wymaga od instytucji finansowych wyważonego podejścia, które jednocześnie spełnia wymogi regulacyjne i nie dyskryminuje klientów wyłącznie ze względu na ich status. Motyw 98 AMLR wskazuje, że odmowa utrzymywania relacji tylko z powodu statusu PEP jest sprzeczna z literą i duchem rozporządzenia, a wytyczne EBA (EBA/GL/2023/04) przestrzegają przed odmową obsługi całych kategorii klientów bez oceny indywidualnego ryzyka.

Zasady proporcjonalności w stosowaniu środków

Gradacja intensywności środków powinna uwzględniać:

  • Jurysdykcja i charakter funkcji - ustawa nie różnicuje PEP krajowych i zagranicznych (Komunikat GIIF nr 42), ale państwo i rodzaj funkcji mogą wpływać na ocenę ryzyka
  • Charakter stanowiska - dostęp do środków publicznych vs. funkcje reprezentacyjne
  • Jurysdykcja pochodzenia - stabilność systemu prawnego
  • Historia współpracy - czy klient wcześniej budził wątpliwości
  • Wartość i charakter transakcji - proporcjonalność do deklarowanych dochodów

Praktyczne wdrożenie obowiązków

1. Procedura uzyskania zgody kierownictwa

Kadra kierownicza wyższego szczebla to zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 9 ustawy AML członek zarządu, dyrektor lub pracownik posiadający wiedzę o ryzyku ML/TF związanym z działalnością instytucji oraz podejmujący decyzje mające wpływ na to ryzyko. Sam tytuł MLRO nie przesądza o spełnieniu tych warunków. Nie rozstrzyga też wyłącznie nazwa działu, w którym pracuje dana osoba.

Dokumentacja decyzji musi zawierać:

  • Uzasadnienie merytoryczne - dlaczego relacja jest akceptowalna
  • Ocenę ryzyka - jakie czynniki zostały uwzględnione
  • Środki zaradcze - jakie dodatkowe kontrole zostaną zastosowane
  • Harmonogram przeglądów - jak często będzie weryfikowana relacja

2. Weryfikacja źródła pochodzenia środków

Wymagania dokumentacyjne powinny być proporcjonalne do:

  • Wartości transakcji - wyższe kwoty = więcej dokumentów
  • Profilu ryzyka klienta - PEP z krajów wysokiego ryzyka = większa staranność
  • Charakteru operacji - transakcje jednorazowe vs. regularne przelewy

3 główne obowiązki według ustawy AML:

1. Zgoda kierownictwa

Cel: Akceptacja wyższego szczebla przed nawiązaniem relacji

Kto udziela zgody? Osoba spełniająca ustawową definicję kadry kierowniczej wyższego szczebla, wskazana w procedurze instytucji. Może to być MLRO, członek zarządu, dyrektor lub inny pracownik, jeżeli ma wymaganą wiedzę i uprawnienia decyzyjne.

2. Źródło pochodzenia środków

Wymagana dokumentacja:

DokumentZastosowanieRyzyko/uwagi
PITZeznania podatkowe⚠️ Możliwa kreatywna księgowość, zweryfikuj z CIT
Akty notarialneTransakcje nieruchomości⚠️ Sprawdź cenę rynkową, możliwe transakcje pozorne
Oświadczenia majątkoweUrzędnicy publiczni✅ Wysoka wiarygodność, dostępne publicznie
Dokumenty spadkoweDziedziczenie⚠️ Zweryfikuj autentyczność, możliwe fikcyjne spadki
Umowy o pracęPotwierdzenie dochodów⚠️ Sprawdź rzeczywistość zatrudnienia i adekwatność wynagrodzeń

Kluczowe: Wymagane weryfikowalne potwierdzenie źródła majątku

Procedury przy braku dokumentów

Jeżeli klient nie przedstawia informacji pozwalających ustalić źródło majątku i źródło pochodzenia wartości majątkowych (art. 46 ust. 2 pkt 2), instytucja ocenia, czy może zastosować wymagane środki. Jeżeli nie – nie nawiązuje stosunków, nie przeprowadza transakcji albo rozwiązuje stosunki (art. 41 ust. 1) i ocenia, czy zawiadomić GIIF (art. 41 ust. 2).

3. Wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego

Praktyczne zastosowanie wzmożonych środków musi być dostosowane do profilu ryzyka konkretnego klienta. Mechaniczne stosowanie najwyższego poziomu kontroli dla wszystkich PEP może prowadzić do nieefektywności i dyskryminacji.

Elastyczne podejście do monitoringu:

  • Częstotliwość przeglądów - od kwartalnych do rocznych
  • Progi alertów w wewnętrznym monitoringu - proporcjonalne do profilu dochodowego
  • Zakres weryfikacji - od podstawowego do pogłębionego
  • Automatyzacja kontroli - wykorzystanie uczenia maszynowego do oznaczania podejrzanych wzorców

PEP podlegają wzmożonym środkom bezpieczeństwa finansowego, które obejmują:

  • Częstszą analizę transakcji
  • Niższe progi alertów w wewnętrznym monitoringu transakcji
  • Szczegółową dokumentację źródła środków

FAQ - PEP w praktyce

Co to jest PEP?

PEP to osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne (z ang. Politically Exposed Person), czyli osoba pełniąca istotną funkcję publiczną i z tego powodu objęta podwyższoną oceną ryzyka AML.

Kto to osoba eksponowana politycznie?

Osoba eksponowana politycznie to m.in. członek rządu, parlamentu, najwyższych sądów, kierownictwa partii politycznych, wyższy oficer, dyplomata lub osoba zarządzająca spółką z udziałem Skarbu Państwa. Pełna polska lista obejmuje 217 stanowisk.

Jak sprawdzić status PEP?

Status PEP sprawdza się przez oświadczenie klienta, analizę oficjalnych wykazów stanowisk, monitoring mediów oraz komercyjne bazy PEP/RCA aktualizowane w ramach procedur AML.

Jakie obowiązki wobec PEP ma instytucja obowiązana?

Instytucja obowiązana musi uzyskać zgodę kierownictwa, ustalić źródło majątku i środków oraz stosować wzmożone, proporcjonalne środki bezpieczeństwa finansowego.

Po jakim czasie przestaje się być PEP?

Środki uwzględniające ryzyko stosuje się przez co najmniej 12 miesięcy od zakończenia funkcji, a dłużej – do czasu ustalenia, że nie wiąże się z tą osobą wyższe ryzyko (art. 46 ust. 5 ustawy AML; od 10.07.2027 art. 45 ust. 2 AMLR). Ten 12-miesięczny okres pozostaje bez zmian również po rozpoczęciu stosowania AMLR. Po tym czasie instytucja może dokonać ponownej oceny, czy dalsze traktowanie jako PEP jest uzasadnione.

Czy członek rodziny polityka to też PEP?

Samo pokrewieństwo nie nadaje statusu PEP. Członkowie rodziny osoby PEP (małżonek lub partner, dzieci i ich małżonkowie lub partnerzy, rodzice) oraz osoby znane jako bliscy współpracownicy podlegają jednak odpowiednio środkom przewidzianym dla PEP (art. 46 ust. 6 ustawy AML). Od 10.07.2027 AMLR obejmie także rodzeństwo szefów państw i rządów, ministrów, wiceministrów i sekretarzy stanu oraz równoważnych funkcji w UE i państwach trzecich.

FAQ - Procesy praktyczne i technologie

PEP co to znaczy w praktyce?

Status PEP oznacza, że dana osoba podlega wzmożonym procedurom weryfikacji w bankach i innych instytucjach finansowych, włączając w to sprawdzenie źródła pochodzenia środków i uzyskanie zgody kierownictwa na nawiązanie relacji.

Jakie obowiązki ma bank wobec klienta PEP?

Bank musi:

Oświadczenie PEP - kto musi je składać?

Instytucja może przyjąć od klienta oświadczenie o statusie PEP – w formie pisemnej lub dokumentowej, pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 46 ust. 1 ustawy AML). Nie jest to obowiązkowe, ale pomaga udokumentować ustalenia.

Jak sprawdzić czy ktoś jest na liście PEP?

Można sprawdzić w:

  • Komercyjnych bazach danych PEP
  • Publicznie dostępnych rejestrach
  • Monitoringu mediów z użyciem AI
  • Automatycznych systemach weryfikacji
  • Rozwiązaniach technologii regulacyjnej zgodnych z wytycznymi EBA dotyczącymi ograniczania ryzyka

Lista PEP - gdzie ją znaleźć?

Oficjalna polska lista 217 stanowisk PEP znajduje się w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 27.07.2021 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 502, pełny wykaz). Dodatkowo istnieją komercyjne bazy danych z aktualnymi listami osób PEP. Uwaga: wykaz był już zmieniany (2022, 2023) – korzystaj z aktualnego tekstu jednolitego.

Status PEP jak ma wpływ na monitoring transakcji?

Oznacza stosowanie wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego:

  • Częstsze analizowanie transakcji
  • Niższe progi alertów w wewnętrznym monitoringu transakcji
  • Zwiększona dokumentacja źródła pochodzenia środków
  • Proporcjonalne podejście - ustawa nie różnicuje PEP krajowych i zagranicznych (Komunikat GIIF nr 42), ale państwo i rodzaj funkcji mogą wpływać na ocenę ryzyka
  • Zakaz dyskryminacji - nie można odmówić relacji wyłącznie z powodu statusu PEP

Przykłady praktyczne

Przypadek 1: Lokalny samorządowiec

Profil: Wójt gminy w średniej wielkości miejscowości
Sytuacja: Ubiega się o kredyt hipoteczny na 500 000 zł
Postępowanie banku:

  • ✅ Uzyskano zgodę MLRO na relację
  • ✅ Zweryfikowano źródło dochodów: wynagrodzenie z urzędu + dochody z gospodarstwa rolnego
  • ✅ Zastosowano wzmożone środki: miesięczny przegląd transakcji
  • ✅ Dokumentacja: PIT, umowa o pracę, dokumenty potwierdzające dochody rolnicze

Przypadek 2: Zagraniczny minister (były)

Profil: Były minister finansów z kraju UE, obecnie prywatny konsultant
Sytuacja: 14 miesięcy po zakończeniu funkcji - ponowna ocena statusu
Postępowanie banku:

  • ✅ Analiza ekspozycji medialnej: nadal komentuje politykę gospodarczą
  • ✅ Sprawdzenie powiązań: doradca w spółce powiązanej z sektorem publicznym
  • ⚠️ Decyzja: Kontynuacja traktowania jako PEP przez kolejne 12 miesięcy
  • ✅ Uzasadnienie: Nadal znaczący wpływ na decyzje gospodarcze

Przypadek 3: Członek rodziny PEP

Profil: Małżonka prezesa spółki Skarbu Państwa
Sytuacja: Założenie działalności gospodarczej w branży IT
Postępowanie banku:

  • ✅ Identyfikacja jako członek rodziny PEP (art. 2 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy AML); prezes zarządu spółki, w której ponad połowa akcji/udziałów należy do Skarbu Państwa, jest PEP (rozporządzenie, § 2 pkt 27)
  • ✅ Weryfikacja niezależności biznesowej od działalności męża
  • ✅ Monitoring transakcji pod kątem potencjalnych konfliktów interesów
  • ✅ Regularne przeglądy co 6 miesięcy

💡 Rada dla analityków AML: W każdym przypadku kluczowa jest indywidualna ocena ryzyka zamiast mechanicznego stosowania najwyższych środków kontroli.


Pamiętaj: Ustawa w artykule 46 ust. 6 wymaga stosowania tych samych reguł postępowania nie tylko dla PEP, ale także dla członków rodziny PEP oraz osób znanych jako bliscy współpracownicy PEP.