Kogo dotyczy ustawa AML? Lista instytucji obowiązanych

Ustawa AML, kojarzona głównie z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy, w rzeczywistości dotyczy znacznie szerszego kręgu firm niż banki. Unijne regulacje, przeniesione do polskiego prawa (Dz.U. 2025 poz. 644), nakładają obowiązki na podmioty wymienione w katalogu art. 2 ust. 1 (31 pozycji) – tzw. instytucje obowiązane. Z tego artykułu dowiesz się, kto jest instytucją obowiązaną, jakie progi i wyłączenia stosować i dlaczego ustawa AML to nie tylko banki i kantory. Objęci są nią także m.in. dealerzy samochodów i jubilerzy – w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności gotówkowych za towary od 10 000 euro – a także firmy faktoringowe (jako instytucje finansowe, art. 2 ust. 1 pkt 1, bez względu na formę płatności).

Czym jest ustawa AML?

Ustawa AML to potoczna nazwa Ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 644). Nazwa pochodzi od angielskiego terminu Anti-Money Laundering, który stał się synonimem tych regulacji. Wbrew pozorom, jej zapisy nie dotyczą wyłącznie największych graczy na rynku finansowym. Ustawa AML obejmuje szeroki katalog tzw. instytucji obowiązanych (IO).

Kluczowa zasada: Przedsiębiorca, który przyjmuje lub dokonuje płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej 10 000 € (w jednej lub kilku powiązanych operacjach), jest instytucją obowiązaną w zakresie takich płatności (art. 2 ust. 1 pkt 23). Może to dotyczyć np. salonów samochodowych, jubilerów czy sklepów meblowych. Zapłata za usługę (np. nocleg w hotelu) nie mieści się w tym punkcie. Do tego dochodzą branże oczywiste, takie jak sektor finansowy (faktoring, kantory, instytucje pożyczkowe), a także notariusze, prawnicy i pośrednicy w obrocie nieruchomościami.

Pełna lista instytucji obowiązanych (art. 2 ust. 1)

Nie jesteś pewien, czy Twoja firma podlega ustawie? Wypełnij ankietę i sprawdź, czy jesteś instytucją obowiązaną!

Ustawa AML w art. 2 ust. 1 wymienia 31 pozycji (pkt 1–27 oraz 10a, 13a, 15a i 24a), które określa się jako instytucje obowiązane (IO). Poniżej znajduje się ich pełna lista:

Jak widać, lista podmiotów podlegających ustawie jest bardzo długa. Co istotne, można stać się instytucją obowiązaną, nawet nie prowadząc działalności finansowej, księgowej czy inwestycyjnej. Wystarczy przyjęcie lub dokonanie płatności gotówkowej za towary o wartości co najmniej 10 000 € (w jednej lub kilku powiązanych operacjach), aby w tym zakresie stosować obowiązki wynikające z ustawy (art. 2 ust. 1 pkt 23).

Ważne: GIIF i inne organy wskazane w art. 130 ustawy (m.in. Prezes NBP, KNF, naczelnicy urzędów celno-skarbowych) kontrolują instytucje obowiązane. Za nieprzestrzeganie przepisów AML grożą sankcje administracyjne.

Warunki, progi, wyłączenia

Nie każda z wymienionych firm staje się instytucją obowiązaną bezwarunkowo. Ustawa AML przewiduje określone warunki, progi kwotowe lub wyłączenia, które decydują o tym, czy dany podmiot musi stosować jej przepisy.

Najważniejsze progi i wyłączenia:

• Próg gotówkowy 10 000 € (art. 2 ust. 1 pkt 21–23): dotyczy fundacji (pkt 21) i stowarzyszeń (pkt 22) – przy przyjmowaniu lub dokonywaniu płatności gotówkowych – oraz „zwykłych” przedsiębiorców (pkt 23) – przy płatnościach gotówkowych za towary. Są oni IO w zakresie takich płatności o tej wartości (w ramach jednej lub kilku powiązanych operacji).

• Nieruchomości – wyłączenie dla najmu (pkt 18): pośrednictwo w najmie lub dzierżawie jest wyłączone z obowiązków AML, jeśli miesięczny czynsz jest niższy niż równowartość 10 000 € (przy czynszu od 10 000 € wzwyż obowiązki AML mają zastosowanie).

• Hazard – dwa progi (pkt 20): status instytucji obowiązanej jest bezprogowy. Obowiązek identyfikacji klienta pojawia się przy transakcjach o wartości 2 000 € lub wyższej (art. 35 ust. 1 pkt 4).

• Prawnicy i doradcy podatkowi (pkt 14): stają się instytucją obowiązaną tylko przy określonych czynnościach, takich jak kupno lub sprzedaż nieruchomości lub przedsiębiorstwa, zarządzanie aktywami klienta, obsługa rachunków bankowych, aporty czy tworzenie spółek.

• Notariusze – dwie kategorie (pkt 13 i 13a): obowiązki AML dotyczą zarówno czynności wymienionych wprost w katalogu (np. przeniesienie własności, dział spadku), jak i prowadzenia rejestrów akcjonariuszy prostych spółek akcyjnych (art. 79 pkt 6a Prawa o notariacie).

• Dzieła sztuki – próg 10 000 € (pkt 24a): dotyczy obrotu, pośrednictwa oraz przechowywania dzieł sztuki, antyków i przedmiotów kolekcjonerskich.

Masz wątpliwości? Wypełnij ankiety AML i sprawdź, czy Twoja firma prawidłowo realizuje wymogi ustawowe.

Kto może podlegać ustawie? Praktyczne przykłady

Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu dotyczy jedynie dużych instytucji obracających pokaźnymi kwotami, jak banki czy zakłady ubezpieczeń. W praktyce ustawą objęci są przedstawiciele kilkudziesięciu zawodów, z którymi mamy mniej lub bardziej regularną styczność na co dzień. Może to być na przykład:

• księgowa prowadząca biuro rachunkowe (art. 2 ust. 1 pkt 17);
• przedsiębiorca prowadzący antykwariat (jeśli wartość transakcji ≥ 10 000 €) (pkt 24a);
• fundacja, którą wspierasz darowizną w gotówce powyżej 10 000 € (pkt 21);
• właściciel kantoru, w którym wymieniasz walutę (pkt 11);
• platforma wymiany kryptowalut (pkt 12 lit. a–d);
• pośrednik w obrocie nieruchomościami, który pomaga Ci w zakupie mieszkania (pkt 18);
• notariusz, u którego sporządzasz akt notarialny (pkt 13 lit. a);
• lombard, w którym zastawiasz cenne przedmioty (pkt 26);
• instytucja pożyczkowa udzielająca pożyczek (pkt 25);
• firma faktoringowa, która finansuje Twoje faktury (pkt 1 – instytucja finansowa);
• jubiler, u którego kupujesz biżuterię za gotówkę powyżej 10 000 € (pkt 23);
• dealer samochodów przyjmujący zapłatę w gotówce od 10 000 € (pkt 23).

Branże “nieoczywiste” - kogo jeszcze może dotyczyć AML?

Wielu przedsiębiorców nie zdaje sobie sprawy, że podlega ustawie AML. Pamiętaj o kluczowej zasadzie: przedsiębiorca, który przyjmuje lub dokonuje płatności za towary w gotówce o wartości 10 000 € lub więcej (w jednej lub kilku powiązanych operacjach), jest instytucją obowiązaną w zakresie takich płatności (art. 2 ust. 1 pkt 23).

Praktyczne przykłady branż objętych progiem gotówkowym:

• Hotele i obiekty noclegowe – co do zasady nie są instytucjami obowiązanymi: zapłata za nocleg, rezerwację grupową czy konferencję jest zapłatą za usługę, a art. 2 ust. 1 pkt 23 obejmuje płatności gotówkowe za towary. Hotel staje się instytucją obowiązaną tylko w zakresie, w jakim sprzedaje (lub kupuje) towary za gotówkę o wartości co najmniej 10 000 €.

• Dealerzy i komisy samochodowe – sprzedaż pojazdów za gotówkę często przekracza próg 10 000 €. Każda taka transakcja wymaga zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego, w tym identyfikacji klienta.

• Jubilerzy i sklepy z biżuterią – sprzedaż drogiej biżuterii, zegarków czy kamieni szlachetnych za gotówkę. Próg 10 000 € łatwo przekroczyć przy zakupie pierścionka zaręczynowego czy luksusowego zegarka.

• Sprzedawcy maszyn rolniczych i ciężkiego sprzętu – transakcje w branży rolniczej i budowlanej często opiewają na wysokie kwoty i są realizowane w gotówce, co oznacza konieczność stosowania przepisów AML.

• Salony meblowe i sklepy RTV/AGD – przy kompleksowym wyposażaniu domu lub apartamentu (meble, sprzęt AGD, elektronika) wartość transakcji gotówkowej może łatwo przekroczyć 10 000 €.

• Firmy faktoringowe – choć nie są wymienione wprost w ustawie, podlegają jej jako instytucje finansowe (art. 2 ust. 1 pkt 1), ponieważ podmioty, których główną działalnością jest faktoring, są instytucjami finansowymi w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 7 Prawa bankowego (z odesłaniem do rozporządzenia CRR i załącznika I do dyrektywy CRD).

Sankcje administracyjne - realne zagrożenie

Nieprzestrzeganie przepisów AML wiąże się z dotkliwymi sankcjami administracyjnymi.

Organy kontroli sprawdzają nie tylko instytucje finansowe, ale także pozostałe instytucje obowiązane, np. przedsiębiorców przyjmujących płatności gotówkowe za towary od 10 000 € (dealerów samochodów, jubilerów). Typowe naruszenia w opublikowanych decyzjach to brak procedury AML, nieprzeszkolenie pracowników i niezastosowanie środków bezpieczeństwa finansowego.

Co musisz zrobić, gdy osiągniesz próg 10 000 € w gotówce?

Przyjęcie lub dokonanie płatności gotówkowej za towary o wartości co najmniej 10 000 € oznacza, że Twoja firma jest w tym zakresie instytucją obowiązaną. Musisz wówczas:

1. Identyfikować klienta – sprawdzić jego dokument tożsamości i zebrać dane.
2. Weryfikować beneficjenta rzeczywistego – ustalić, kto jest faktycznym właścicielem środków.
3. Oceniać ryzyko – analizować cel i charakter transakcji oraz źródło pochodzenia środków.
4. Wdrożyć wewnętrzną procedurę AML – stworzyć pisemny dokument i przeszkolić pracowników.
5. Wyznaczyć osobę odpowiedzialną za AML (AMLRO).
6. Raportować transakcje do GIIF – zgłaszać transakcje podejrzane oraz, w niektórych przypadkach, transakcje ponadprogowe.

Uwaga: Obowiązek raportowania transakcji ponadprogowych do GIIF (art. 72 ust. 1) dotyczy wpłat i wypłat środków pieniężnych oraz transferów o równowartości przekraczającej 15 000 € (art. 72 ust. 1 pkt 1–2).

Z obowiązku raportowania wpłat, wypłat i transferów powyżej 15 000 € (art. 72 ust. 1) wyłączone są instytucje obowiązane z art. 2 ust. 1 pkt 11 (kantory), 13–15a (notariusze, prawnicy, doradcy podatkowi) oraz 18 (pośrednicy nieruchomości). Kantory nadal raportują transakcje kupna i sprzedaży wartości dewizowych powyżej 15 000 € (art. 72 ust. 3), a notariusze – czynności z pkt 13 powyżej 15 000 € (art. 72 ust. 4).

Nie czekaj na kontrolę. Sprawdź, czy Twoja firma jest instytucją obowiązaną, korzystając z naszych narzędzi: Ankiety AML.

Powiązane obowiązki instytucji obowiązanych

Określenie, że jesteś instytucją obowiązaną, to dopiero początek. Musisz wdrożyć szereg procedur i mechanizmów kontrolnych, w tym:

• Środki bezpieczeństwa finansowego – podstawowe obowiązki identyfikacji i weryfikacji klientów
• Wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego – dodatkowe procedury dla klientów wysokiego ryzyka
• Osoby eksponowane politycznie (PEP) – szczególne zasady postępowania wobec osób pełniących funkcje publiczne
• Weryfikacja na listach sankcyjnych – obowiązek sprawdzania klientów pod kątem sankcji międzynarodowych
• Kraje wysokiego ryzyka – dodatkowe środki przy transakcjach z określonymi jurysdykcjami
• Branże wysokiego ryzyka – które sektory wymagają szczególnej uwagi

Co zmieniło się w ostatnich latach

Tekst jednolity ustawy (Dz.U. 2025 poz. 644) uwzględnia szereg nowelizacji. Najważniejsze zmiany w katalogu instytucji obowiązanych to:

• Systemy rozrachunku DLT (pkt 10a): dodano podmioty prowadzące system rozrachunku oparty na technologii rozproszonego rejestru (rozporządzenie UE 2022/858).

• Waluty wirtualne (pkt 12): sprecyzowano katalog podmiotów objętych ustawą, w tym platformy wymiany, pośredników oraz podmioty prowadzące rachunki dla kryptowalut.

• Działalność lombardowa (pkt 26): wprowadzono ją jako odrębną kategorię IO na mocy ustawy o konsumenckiej pożyczce lombardowej.

• Podmioty obsługujące kredyty (pkt 27): nowa kategoria IO wprowadzona ustawą o podmiotach obsługujących kredyty i nabywcach kredytów.

• Notariusze (pkt 13a): rozszerzono katalog obowiązków o czynności z art. 79 pkt 6a Prawa o notariacie.

• Przedsiębiorcy świadczący usługi podatkowe (pkt 15a): nowa kategoria, odrębna od doradców podatkowych.

Tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 644 (ogłoszony 16 maja 2025 r.), zmieniony m.in. ustawą z Dz.U. 2025 poz. 1669 (od 30 czerwca 2026 r. – nowe dane w informacjach przekazywanych przez notariuszy, art. 72 ust. 6 pkt 7a). Od 11 stycznia 2027 r. w art. 2 ust. 1 pkt 1 wyrazy „oddziały banków zagranicznych” zastąpią wyrazy „oddziały z państw trzecich” (Dz.U. 2026 poz. 1206).

Przedsiębiorstwa technologii finansowych - szybka kwalifikacja

Jeśli prowadzisz działalność w sektorze FinTech, sprawdź, do której kategorii IO należy Twoja firma:

• Instytucje płatnicze (krajowe, małe, biura usług płatniczych) → pkt 3
• Platformy wymiany kryptowalut (wymiana, pośrednictwo, prowadzenie rachunków) → pkt 12 lit. a–d
• Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych → pkt 10
• Systemy rozrachunku DLT → pkt 10a
• Zakłady ubezpieczeń i pośrednicy (ubezpieczenia na życie) → pkt 8–9
• Instytucje pożyczkowe → pkt 25
• Firmy obsługujące kredyty → pkt 27

Najczęstsze błędy w interpretacji

Mylenie statusu IO z progami transakcyjnymi

Próg 10 000 € w gotówce (pkt 21–23) decyduje o uzyskaniu statusu instytucji obowiązanej. Z kolei progi transakcyjne (np. 2 000 € dla hazardu) określają, kiedy należy zastosować konkretne środki bezpieczeństwa, np. zidentyfikować klienta.

Stosowanie potocznych nazw zamiast ustawowych

• ❌ „kantor krypto” → ✅ „podmiot świadczący usługi w zakresie walut wirtualnych (pkt 12)”
• ❌ „lombard” → ✅ „przedsiębiorca wykonujący działalność lombardową (pkt 26)”

Pomijanie nowych kategorii IO

Systemy rozrachunku DLT (pkt 10a) i udostępnianie skrytek sejfowych (pkt 24) to stosunkowo nowe lub rzadziej omawiane kategorie. Nie zapominaj o nich podczas analizy swojej działalności.

Błędna interpretacja wyłączenia dla najmu

Pośrednictwo w najmie nieruchomości jest wyłączone z obowiązków AML tylko wtedy, gdy miesięczny czynsz jest niższy niż 10 000 € (pkt 18). Przy czynszu od 10 000 € wzwyż obowiązki AML mają zastosowanie.

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Kogo dotyczy ustawa AML?
Ustawa AML dotyczy instytucji obowiązanych wymienionych w art. 2 ust. 1 (31 pozycji: pkt 1–27 oraz 10a, 13a, 15a i 24a), m.in. banków, kantorów, biur rachunkowych, notariuszy, pośredników nieruchomości, firm faktoringowych oraz przedsiębiorców przyjmujących lub dokonujących płatności gotówkowych za towary od 10 000 €.

Kiedy przedsiębiorca staje się instytucją obowiązaną AML?
Przedsiębiorca jest instytucją obowiązaną AML (art. 2 ust. 1 pkt 23) w zakresie, w jakim przyjmuje lub dokonuje płatności za towary w gotówce o wartości co najmniej 10 000 € w jednej albo kilku powiązanych operacjach.

Jakie obowiązki AML ma instytucja obowiązana?
Instytucja obowiązana musi identyfikować i weryfikować klientów, oceniać ryzyko, ustalać beneficjenta rzeczywistego, wdrożyć procedurę AML, przeszkolić pracowników oraz raportować określone transakcje do GIIF.

Czy lombard jest instytucją obowiązaną?
Tak. Przedsiębiorcy prowadzący działalność lombardową podlegają ustawie AML bezwarunkowo (art. 2 ust. 1 pkt 26).

Jaki jest próg gotówkowy dla „zwykłego” przedsiębiorcy?
10 000 € przy płatnościach gotówkowych za towary – w jednej lub kilku powiązanych operacjach (pkt 23).

Czy platforma wymiany kryptowalut zawsze jest IO?
Tak, bez względu na wartość transakcji. Ustawa obejmuje wymianę walut fiat na kryptowaluty, wymianę między kryptowalutami, pośrednictwo oraz prowadzenie rachunków (pkt 12 lit. a–d).

Czy udostępnianie skrytek sejfowych podlega AML?
Tak. Jest to odrębna kategoria instytucji obowiązanych (pkt 24).

Czy pośrednik nieruchomości przy najmie zawsze jest IO?
Nie. Jeśli miesięczny czynsz jest niższy niż 10 000 €, pośrednik jest zwolniony z obowiązków AML w zakresie tej umowy (pkt 18).

Jakie progi obowiązują w branży hazardowej?
Status instytucji obowiązanej jest bezprogowy (pkt 20). Obowiązek identyfikacji klienta powstaje przy transakcjach o wartości 2 000 € lub wyższej (art. 35 ust. 1 pkt 4).

Czy firmy faktoringowe podlegają ustawie AML?
Tak. Są one traktowane jako instytucje finansowe (art. 2 ust. 1 pkt 1) bez progów kwotowych, ponieważ podmioty, których główną działalnością jest faktoring, są instytucjami finansowymi w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 7 Prawa bankowego (z odesłaniem do rozporządzenia CRR i załącznika I do dyrektywy CRD).

Czy hotel podlega ustawie AML?
Co do zasady nie – art. 2 ust. 1 pkt 23 obejmuje płatności gotówkowe za towary od 10 000 €, a zapłata za nocleg lub konferencję jest zapłatą za usługę. Hotel może stać się instytucją obowiązaną tylko w zakresie sprzedaży (lub zakupu) towarów za gotówkę od tego progu – wtedy niedopełnienie obowiązków AML może skutkować sankcjami administracyjnymi.

Czy dealer samochodów musi wdrożyć procedury AML?
Tak, jeśli przyjmuje lub dokonuje płatności gotówkowych za towary (np. pojazdy) o wartości równej lub przekraczającej 10 000 €. Jest wtedy instytucją obowiązaną (pkt 23) w zakresie takich płatności i w tym zakresie realizuje obowiązki AML.

Czy jubiler podlega przepisom AML?
Tak, jeśli przyjmuje lub dokonuje płatności gotówkowej za towary o wartości 10 000 € lub wyższej. Jest wówczas instytucją obowiązaną (pkt 23) w zakresie takich płatności.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu
Tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 644

Obwieszczenie Marszałka Sejmu RP z 9 maja 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy.

Pełny tekst ustawy dostępny w systemie ISAP oraz Sejm API.