Beneficjent rzeczywisty: kto to i jak ustalić

Beneficjent rzeczywisty to osoba fizyczna lub osoby fizyczne sprawujące bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiających wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez klienta, a także każda osoba fizyczna, w imieniu której są nawiązywane stosunki gospodarcze lub przeprowadzana jest transakcja okazjonalna. Obejmuje to osoby fizyczne będące właścicielem lub współwłaścicielem ponad 25% udziałów lub akcji, dysponujące ponad 25% liczby głosów w organie stanowiącym klienta, lub sprawujące kontrolę nad osobą prawną w inny sposób. Obowiązek weryfikacji beneficjenta rzeczywistego spoczywa na instytucjach obowiązanych.

Najważniejsze: Jeśli zastanawiasz się “kto to beneficjent rzeczywisty” - to osoba fizyczna, która realnie kontroluje spółkę lub inny podmiot. Próg to obecnie ponad 25% udziałów/głosów (więcej niż 25%). Od 10 lipca 2027 r. rozporządzenie (UE) 2024/1624 (AMLR) obejmie osoby posiadające co najmniej 25% (czyli także dokładnie 25%). Niższy próg (co do zasady maksymalnie 15%, a jeżeli uzasadnia to ocena ryzyka – wyższy, ale zawsze poniżej 25%) może zostać wprowadzony aktem delegowanym Komisji Europejskiej dla wskazanych kategorii podmiotów podwyższonego ryzyka – Komisja ma ocenić tę kwestię do 10 lipca 2029 r.

Beneficjent rzeczywisty - definicja

Kto to jest beneficjent rzeczywisty? Zgodnie z polskim prawem AML, beneficjent rzeczywisty to konkretna osoba fizyczna, która faktycznie kontroluje podmiot prawny. Nie może to być firma ani inna osoba prawna - zawsze musi to być osoba fizyczna.

W Polsce przepisy dotyczące beneficjentów rzeczywistych znajdują się w Ustawie z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. 2018 poz. 723), która była wielokrotnie nowelizowana:

• 31 października 2021 r. - weszła w życie nowelizacja z 30 marca 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 815), która doprecyzowała definicję beneficjenta rzeczywistego
• 22 maja 2023 r. - weszła w życie ustawa o fundacji rodzinnej z 26 stycznia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 326), która rozszerzyła regulacje o fundacje rodzinne

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 aktualnie obowiązującej ustawy, beneficjentem rzeczywistym uznaje się osobę fizyczną, która spełnia jedno z poniższych kryteriów.

Jak ustalić beneficjenta rzeczywistego w spółce

Z wyjątkiem spółki z papierami wartościowymi notowanymi na rynku regulowanym beneficjentem rzeczywistym spółki może to być:

• udziałowiec posiadający ponad 25% udziałów (próg beneficjenta rzeczywistego),
• osoba mająca ponad 25% głosów w organie stanowiącym tej osoby prawnej,
• osoba kontrolująca osobę prawną z łącznym prawem własności lub głosów powyżej 25%,
• osoba sprawująca kontrolę nad osobą prawną w “inny sposób”,
• osoba sprawująca kontrolę nad osobą prawną poprzez uprawnienia jednostki dominującej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy o rachunkowości,
• osoba na wysokim stanowisku kierowniczym, gdy nie można ustalić tożsamości innych osób.

Wskazanie osoby na wyższym stanowisku kierowniczym (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret 5)

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte ustawy AML, w sytuacji, gdy po wyczerpaniu wszystkich możliwości identyfikacji i weryfikacji nie można ustalić żadnej osoby fizycznej spełniającej kryteria beneficjenta rzeczywistego z tiret 1-4 (poprzez udziały, głosy czy kontrolę w inny sposób) albo istnieją wątpliwości co do tożsamości takich osób – i jednocześnie nie stwierdzono podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – instytucja obowiązana musi wskazać jako beneficjenta rzeczywistego osobę fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze w strukturze klienta.

Instytucja obowiązana nie może automatycznie przejść do wskazania osoby na wyższym stanowisku kierowniczym. Musi najpierw podjąć wszelkie możliwe i uzasadnione działania w celu ustalenia i zweryfikowania tożsamości rzeczywistych beneficjentów zgodnie z tiret 1-4. Dopiero gdy te działania okażą się bezskuteczne (albo pozostaną wątpliwości co do tożsamości tych osób), a instytucja nie stwierdziła podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, można zastosować tiret piąte.

Jakie działania należy podjąć i udokumentować?

Przed wskazaniem osoby na wyższym stanowisku kierowniczym, instytucja obowiązana powinna być w stanie wykazać, że:

1. Przeanalizowano strukturę własności i kontroli klienta:

• Sprawdzono dostępne rejestry (KRS, CRBR, odpowiedniki zagraniczne).
• Przeanalizowano statut, umowę spółki, inne dokumenty korporacyjne.
• Uzyskano oświadczenie od klienta dotyczące jego beneficjentów rzeczywistych.

1. Podjęto próbę identyfikacji osób fizycznych sprawujących kontrolę:

• Zbadano, czy istnieją osoby fizyczne posiadające ponad 25% udziałów lub głosów (bezpośrednio lub pośrednio).
• Przeanalizowano, czy istnieją osoby sprawujące kontrolę w inny sposób (np. na podstawie umów, faktycznego wpływu na decyzje).

2. Udokumentowano brak możliwości ustalenia beneficjenta rzeczywistego:

• Sporządzono notatkę lub raport wewnętrzny opisujący podjęte kroki i przyczyny niemożności ustalenia UBO.
• Zachowano korespondencję z klientem, odpowiedzi z rejestrów, analizy prawne (jeśli dotyczy).

Co powinno znaleźć się w dokumentacji AML jako dowód podjęcia środków zaradczych?

• Dokumentacja dotycząca analizy struktury klienta: odpisy z rejestrów, schematy powiązań kapitałowych, kopie umów spółki/statutów.
• Oświadczenie klienta: dotyczące struktury własności i kontroli oraz wskazania beneficjentów rzeczywistych (lub oświadczenie o braku możliwości ich wskazania wraz z uzasadnieniem).
• Korespondencja: zapytania do klienta, odpowiedzi, ewentualne monity.
• Notatki służbowe: z rozmów, spotkań, analiz wewnętrznych.
• Raport z przeprowadzonej weryfikacji: podsumowujący podjęte działania, napotkane trudności i ostateczną konkluzję o konieczności zastosowania tiret piąte.
• Wskazanie osoby zajmującej wyższe stanowisko kierownicze: wraz z uzasadnieniem, dlaczego ta konkretna osoba została wskazana (np. prezes zarządu, dyrektor zarządzający).

Pamiętaj, że organy nadzorcze (np. Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF), KNF) mogą kontrolować, czy instytucja obowiązana rzetelnie podeszła do procesu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i czy zastosowanie procedury było uzasadnione. Brak odpowiedniej dokumentacji może skutkować sankcjami.

Istotne: Kontrolę można sprawować nie tylko poprzez udziały czy głosy, ale również w inny sposób. Wynika to z klauzuli generalnej art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy AML (kontrola „poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych”), która obejmuje bardzo szerokie spektrum uprawnień.

Czym jest kontrola nad spółką “w inny sposób”?

Obecnie kontrolę ocenia się na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy AML (uprawnienia wynikające z okoliczności prawnych lub faktycznych). Od 10 lipca 2027 r. art. 53 rozporządzenia (UE) 2024/1624 (AMLR) wskaże wprost przykłady kontroli „za pomocą innych środków”:

Uprawnienia formalne:

• większość praw głosu, także wykonywana wspólnie przez osoby działające w porozumieniu
• prawo do mianowania lub odwołania większości członków zarządu lub organu administracyjnego, zarządzającego albo nadzorującego
• prawa weta lub prawa do podejmowania decyzji związane z udziałem w podmiocie
• decyzje dotyczące podziału zysku lub prowadzące do przesunięcia aktywów

Mechanizmy faktyczne:

• relacje między członkami rodziny
• formalne lub nieformalne umowy powiernicze

Umowy i porozumienia:

• formalne lub nieformalne umowy z właścicielami lub członkami, zapisy w statucie, umowy partnerskie lub konsorcjum
• porozumienia akcjonariuszy lub wspólników, a także zasady głosowania

Trusty i fundacje rodzinne

Odrębnym wyzwaniem są klienci bez standardowych numerów rejestrowych — opisujemy je w poradniku o tym, jak zweryfikować komitet społeczny.

Trusty zagraniczne w Polsce

Definicja trustu w prawie AML: Trust to konstrukcja prawna utworzona na podstawie prawa zagranicznego, polegająca na przekazaniu aktywów przez założyciela (settlor) na rzecz powiernika (trustee), z obowiązkiem zarządzania nimi na rzecz beneficjentów.

Obowiązki rejestracyjne: Trusty zagraniczne podlegają rejestracji w CRBR, jeśli:

• powiernik (lub osoba na stanowisku równoważnym) ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce
• powiernik w imieniu lub na rzecz trustu nawiązuje stosunki gospodarcze w Polsce
• powiernik w imieniu lub na rzecz trustu nabywa nieruchomość w Polsce

Beneficjenci rzeczywiści trustu:

• settlor (założyciel)
• trustee (powiernik)
• protector (nadzorca, jeśli powołany)
• beneficjenci wskazani lub mogący odnieść korzyści
• osoby sprawujące ostateczną kontrolę nad trustem

Fundacje rodzinne w Polsce (od 2023 roku)

Nowość prawna: Ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej wprowadziła krajową strukturę do zarządzania majątkiem rodzinnym i sukcesji, obowiązującą od 22 maja 2023 r.

Beneficjenci rzeczywiści fundacji rodzinnej:

• fundator
• członkowie zarządu fundacji rodzinnej
• członkowie rady nadzorczej (jeśli powołana)
• osoby fizyczne uprawnione do świadczeń zgodnie ze statutem
• beneficjenci uprawnieni do majątku po likwidacji fundacji
• osoby sprawujące faktyczną kontrolę

Różnice od trustów:

• podlega polskiej jurysdykcji i wpisowi do rejestru fundacji rodzinnych (Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim)
• ma obowiązki sprawozdawcze i podatki w Polsce
• szersze uprawnienia organów polskich do kontroli

Kto jest beneficjentem rzeczywistym w przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej

W przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, której kontrola przez inne osoby nie jest udokumentowana, przyjmuje się, że ta osoba jest jednocześnie beneficjentem rzeczywistym.

Aktualizacje definicji beneficjenta rzeczywistego

Kluczowe zmiany w latach 2018-2023:

1. 2018 - pierwotna definicja koncentrowała się głównie na 25% progu udziałów/akcji
2. 2021 - nowelizacja (Dz.U. 2021 poz. 815) nadała nowe brzmienie definicji z art. 2 ust. 2 pkt 1 (m.in. kontrola wynikająca z okoliczności prawnych lub faktycznych, uprawnienia jednostki dominującej)
3. 2023 - dodano szczegółowe regulacje dla fundacji rodzinnych

Najważniejsze różnice między starą a nową definicją:

• Stara: skupiała się głównie na własności formalnej (udziały, akcje)
• Nowa: obejmuje również faktyczną kontrolę, członków organów zarządzających i nadzorczych, oraz specjalne kategorie dla fundacji rodzinnych

Nadchodzące zmiany unijne w prawie AML (od 2027 roku)

Ważne: Od 10 lipca 2027 r. będzie stosowane rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (tzw. “Rozporządzenie AML”, AMLR), które weszło w życie w 2024 r. i wprowadzi istotne zmiany w identyfikacji beneficjentów rzeczywistych.

Kluczowe zmiany od 2027 roku

1. Próg „co najmniej 25%” i możliwy niższy próg dla wybranych kategorii podmiotów

• Zgodnie z art. 52 ust. 1 AMLR beneficjentem rzeczywistym z tytułu udziałów będzie osoba posiadająca bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25% udziałów, akcji, praw głosu lub innych udziałów własnościowych – a więc także dokładnie 25% (dziś wymagane jest „więcej niż 25%”)
• Udział pośredni oblicza się, mnożąc udziały w łańcuchu podmiotów i sumując wyniki z różnych łańcuchów
• Niższy próg (co do zasady maksymalnie 15%; jeżeli uzasadnia to ocena ryzyka – wyższy, ale zawsze poniżej 25%) może zostać wprowadzony aktem delegowanym Komisji Europejskiej dla kategorii podmiotów narażonych na podwyższone ryzyko, wskazanych przez państwa członkowskie – Komisja ma ocenić tę kwestię do 10 lipca 2029 r. (art. 52 ust. 2 AMLR)

2. Rozszerzona definicja kontroli “w inny sposób”

• Obligatoryjne badanie kontroli “za pomocą innych środków” niezależnie od udziałów własnościowych
• Obejmuje prawo do powoływania/odwoływania członków organów, wpływ na decyzje strategiczne, mechanizmy umowne lub faktyczne

3. Nowe obowiązki raportowania

• Bieżące aktualizowanie danych o beneficjentach rzeczywistych w CRBR
• Rozszerzona dokumentacja potwierdzająca ustalenia
• Bardziej szczegółowe informacje o “kontroli w inny sposób”

4. Zaostrzenie wymogów dla trustów i fundacji

• Szerszy katalog osób uznawanych za beneficjentów rzeczywistych
• Obejmuje także beneficjentów potencjalnych
• Bardziej szczegółowe wymogi identyfikacyjne

Harmonogram zmian unijnych dotyczących beneficjentów rzeczywistych

1. 10 lipca 2025 r. i 10 lipca 2026 r. - minęły terminy wdrożenia przepisów dyrektywy (UE) 2024/1640 (AMLD6) o dostępie do informacji o beneficjentach rzeczywistych: art. 74 (zmiana dyrektywy 2015/849 – dostęp dla osób wykazujących uzasadniony interes) do 10 lipca 2025 r. oraz art. 11–13 i 15 do 10 lipca 2026 r. (art. 78 AMLD6)
2. 10 lipca 2027 r. - początek stosowania rozporządzenia AMLR (m.in. próg „co najmniej 25%” z art. 52) i ogólny termin wdrożenia pozostałych przepisów AMLD6
3. do 10 lipca 2029 r. - Komisja Europejska ma ocenić, czy dla wybranych kategorii podmiotów podwyższonego ryzyka wprowadzić niższy próg (co do zasady maksymalnie 15%, zawsze poniżej 25%) – art. 52 ust. 2 AMLR

Zmiany w dostępie do CRBR

Dyrektywa (UE) 2024/1640 (AMLD6) ogranicza powszechny dostęp do rejestrów beneficjentów rzeczywistych. Poza organami i instytucjami obowiązanymi dostęp mają mieć osoby, które wykażą uzasadniony interes związany z zapobieganiem praniu pieniędzy, przestępstwom źródłowym i finansowaniu terroryzmu lub ich zwalczaniem (art. 12 ust. 1). Dyrektywa wskazuje kategorie, którym przysługuje taki interes – m.in. dziennikarzy, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i środowiska akademickie, przyszłych kontrahentów podmiotu oraz dostawców produktów AML obsługujących instytucje obowiązane (art. 12 ust. 2).

W Polsce CRBR na razie pozostaje jawny (art. 67 ustawy AML: „Rejestr jest jawny.”), mimo że terminy wdrożenia unijnych przepisów o dostępie już minęły. Rządowy projekt nowelizacji ustawy AML (druk sejmowy nr 3163 z 28 września 2026 r., projekt UC75) przewiduje uchylenie art. 66 i 67, udostępnianie informacji z rejestru wskazanym organom oraz instytucjom obowiązanym (w celu stosowania środków bezpieczeństwa finansowego), a także dostęp na wniosek dla każdego, kto wykaże uzasadniony interes – w projekcie od 1 października 2027 r. To projekt, a nie obowiązujące prawo: do czasu uchwalenia i wejścia w życie zmian obowiązuje pełna jawność rejestru. Szczegóły: CRBR – czy jest jawny.

Przykłady praktyczne - jak ustalić beneficjenta rzeczywistego

Jak ustalić beneficjenta rzeczywistego w prostej strukturze sp. z o.o.

Załóżmy, że mamy spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) o nazwie “Przykładowa Spółka”. W jej strukturze właścicielskiej znajdują się następujące osoby:

1. Jan Kowalski - posiada 50% udziałów i głosów w spółce.
2. Anna Nowak - posiada 30% udziałów i głosów w spółce.
3. Piotr Zieliński - posiada 20% udziałów i głosów w spółce.

W tym przypadku, zarówno Jan Kowalski, jak i Anna Nowak są beneficjentami rzeczywistymi “Przykładowej Spółki”, ponieważ każde z nich posiada więcej niż 25% udziałów i głosów w spółce. 

Warto pamiętać, że w innych sytuacjach, beneficjent rzeczywisty może być określony na podstawie innych kryteriów, takich jak wpływ na działania lub decyzje podejmowane przez spółkę, czy prawo do wyznaczania lub odwoływania członków organów zarządzających, nadzorczego lub kontrolnego.

Złożona struktura, w której udziałowcami są innej spółki

Załóżmy, że mamy spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) o nazwie “Przykładowa Spółka B”, której udziałowcami są inne spółki:

1. Spółka A - posiada 60% udziałów i głosów w “Przykładowej Spółce B”.
2. Spółka B - posiada 40% udziałów i głosów w “Przykładowej Spółce B”.

W takiej sytuacji musimy zbadać strukturę własności każdej z tych spółek, aby zidentyfikować beneficjentów rzeczywistych “Przykładowej Spółki B”.

Załóżmy, że w Spółce A mamy następujących udziałowców:

1. Michał Sokołowski - posiada 80% udziałów i głosów w Spółce A.
2. Katarzyna Wiśniewska - posiada 20% udziałów i głosów w Spółce A.

Z kolei w Spółce B mamy następujących udziałowców:

1. Wojciech Dąbrowski - posiada 90% udziałów i głosów w Spółce B.
2. Justyna Kowalczyk - posiada 10% udziałów i głosów w Spółce B.

W takiej sytuacji beneficjentami rzeczywistymi “Przykładowej Spółki B” są:

1. Michał Sokołowski - posiada 80% udziałów w Spółce A, która z kolei posiada 60% udziałów w “Przykładowej Spółce B”. Jego pośredni udział wynosi 80% * 60% = 48%.
2. Wojciech Dąbrowski - posiada 90% udziałów w Spółce B, która z kolei posiada 40% udziałów w “Przykładowej Spółce B”. Jego pośredni udział wynosi 90% * 40% = 36%.

Obaj beneficjenci rzeczywiści, Michał Sokołowski i Wojciech Dąbrowski, mają pośredni udział w “Przykładowej Spółce B” przekraczający 25%.

Według obecnej ustawy kluczowe jest to, że M. Sokołowski i W. Dąbrowski kontrolują spółki A i B, którym przysługuje ponad 25% udziałów w “Przykładowej Spółce B” (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret 3). Metodę mnożenia udziałów w łańcuchu wprost wprowadzi art. 52 AMLR, stosowany od 10 lipca 2027 r.

Beneficjent rzeczywisty gdy nikt nie ma więcej niż 25% udziałów

W niektórych przypadkach może być trudno ustalić beneficjenta rzeczywistego na podstawie udziałów lub głosów w spółce. Oto przykład:

Załóżmy, że mamy spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) o nazwie “Przykładowa Spółka C” z następującą strukturą udziałów:

1. Maria Kowalska - posiada 20% udziałów i głosów w spółce.
2. Andrzej Nowak - posiada 20% udziałów i głosów w spółce.
3. Karolina Zielińska - posiada 20% udziałów i głosów w spółce.
4. Tomasz Wójcik - posiada 20% udziałów i głosów w spółce.
5. Jakub Lewandowski - posiada 20% udziałów i głosów w spółce.

W tej sytuacji, żaden z udziałowców nie posiada więcej niż 25% udziałów lub głosów w spółce. Na podstawie samego udziału w kapitale, nie można jednoznacznie określić beneficjenta rzeczywistego “Przykładowej Spółki C”.

Jednakże, należy również rozważyć inne kryteria określone w polskiej ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Przykładowo jeśli którykolwiek z udziałowców dysponowałby więcej niż 25% liczby głosów w organie stanowiącym klienta, można by go uznać za beneficjenta rzeczywistego.

W praktyce, w przypadku braku jasno zdefiniowanego beneficjenta rzeczywistego na podstawie udziałów, warto zwrócić się do ekspertów prawa lub organów nadzorujących, aby uzyskać pomoc w prawidłowym zidentyfikowaniu beneficjentów rzeczywistych zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Beneficjent rzeczywisty w spółce komandytowej

Spółka komandytowa ma specyficzną strukturę z dwoma typami wspólników: komplementariuszami (pełna odpowiedzialność, kontrola operacyjna) i komandytariuszami (ograniczona odpowiedzialność do wysokości wkładu). Ustalenie beneficjenta rzeczywistego wymaga analizy każdej warstwy własności i kontroli.

Podstawowe zasady identyfikacji w sp.k.:

Praktyczne scenariusze:

• Sp.k. z dwoma komplementariuszami-osobami fizycznymi (50/50) → Obaj komplementariusze zazwyczaj są BR (prowadzenie spraw i reprezentacja dają realny wpływ)
• Komplementariusz sp. z o.o., 4 komandytariuszy po 20% → BR to osoby fizyczne kontrolujące sp. z o.o.; komandytariusze nie przekraczają progu 25%
• Komandytariusz z 30% wkładem + komplementariusz osoba fizyczna → BR to zarówno komplementariusz (kontrola), jak i komandytariusz (>25%)
• Wszyscy wspólnicy <25% po sprzedaży udziałów → Tiret 5 - osoba na wyższym stanowisku kierowniczym (członek zarządu komplementariusza)

Kluczowe: W sp.k. nie wpisuje się “z automatu” wszystkich komplementariuszy czy komandytariuszy - każdego weryfikuje się według art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret 1-5 ustawy AML. Jeśli komplementariuszem jest spółka, należy dojść się do osób fizycznych ją kontrolujących.

Sankcje i kary

Obecne kary finansowe: Za naruszenia obowiązków CRBR grożą:

1. Kara administracyjna dla podmiotu (do 1 mln zł) Za brak zgłoszenia lub aktualizacji w terminie albo podanie informacji niezgodnych ze stanem faktycznym spółce (podmiotowi z art. 58) grozi administracyjna kara pieniężna do 1 000 000 zł (art. 153 ust. 1).

2. Kara dla beneficjenta za brak współpracy (do 50 tys. zł) Od 2021 r. sam beneficjent rzeczywisty ma obowiązek dostarczenia spółce wszystkich niezbędnych danych. Za odmowę lub brak dostarczenia informacji grozi kara do 50 000 złotych.

3. Odpowiedzialność karna za fałszywe oświadczenie Osoba składająca zgłoszenie do CRBR ponosi odpowiedzialność karną z art. 233 §6 Kodeksu karnego - za złożenie fałszywego oświadczenia grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Rodzaje odpowiedzialności:

• Administracyjna: kary pieniężne z art. 153 nakłada organ właściwy w sprawach Rejestru (minister właściwy do spraw finansów publicznych)
• Karna: w przypadku umyślnego działania lub rażącego niedbalswa

Podmioty odpowiedzialne:

• osoby prawne (spółki i inne podmioty zobowiązane)
• osoby fizyczne (członkowie zarządu, dyrektorzy, odpowiedzialni za AML)
• beneficjenci rzeczywiści podający nieprawdziwe dane

Obowiązek zgłaszania rozbieżności w CRBR

Instytucje obowiązane, zgodnie z art. 61a ust. 1 ustawy AML, mają obowiązek odnotowywania wszelkich rozbieżności pomiędzy informacjami o beneficjentach rzeczywistych zgromadzonymi w CRBR a informacjami ustalonymi przez samą instytucję w ramach stosowania środków bezpieczeństwa finansowego.

Kluczowe aspekty obowiązku raportowania rozbieżności:

• Tryb: instytucja obowiązana odnotowuje rozbieżność i podejmuje czynności wyjaśniające; po potwierdzeniu rozbieżności przekazuje organowi właściwemu w sprawach Rejestru (minister właściwy do spraw finansów publicznych) zweryfikowaną informację wraz z uzasadnieniem i dokumentacją (art. 61a ust. 1–2 ustawy AML). Ustawa nie określa terminu w dniach.
• Weryfikacja: Firmy często błędnie zakładają, że informacje zawarte w CRBR są ostateczne i niepodważalne („co w rejestrze, to święte”). Jednak instytucje obowiązane mają ustawowy obowiązek samodzielnej weryfikacji danych beneficjenta rzeczywistego i nie mogą polegać wyłącznie na danych z CRBR.
• Analiza przyczyn: przed uznaniem rozbieżności za potwierdzoną warto krytycznie zweryfikować także własne ustalenia – błąd w identyfikacji beneficjenta rzeczywistego mógł powstać po stronie instytucji, a nie klienta zgłaszającego dane do CRBR. Należy przeanalizować własne procedury identyfikacji i weryfikacji.
• Rodzaje rozbieżności: Rozbieżnością jest nie tylko inna osoba wskazana jako beneficjent rzeczywisty, ale także np. brak zgłoszenia informacji o beneficjentach rzeczywistych do CRBR przez klienta.

Niewypełnienie obowiązku raportowania rozbieżności lub nieprawidłowe jego wykonanie może skutkować nałożeniem kar administracyjnych na instytucję obowiązaną.

Weryfikacja beneficjentów rzeczywistych w SystemAML — SystemAML wspiera identyfikację i weryfikację beneficjentów rzeczywistych w oparciu o dane CRBR i inne rejestry, pomagając instytucjom obowiązanym dokumentować ustalenia. Ocenę i decyzję zatwierdza osoba odpowiedzialna za AML.

Przygotowanie na zmiany z 2027 roku

W związku z nadchodzącymi zmianami unijnymi w prawie AML, podmioty zobowiązane powinny już teraz przygotowywać się do:

• Progu „co najmniej 25%” - od 10 lipca 2027 r. beneficjentem rzeczywistym będzie także osoba z dokładnie 25% udziałów (art. 52 ust. 1 AMLR); niższy próg (co do zasady maks. 15%, zawsze poniżej 25%) dla wybranych kategorii podmiotów podwyższonego ryzyka zależy od ewentualnego aktu delegowanego Komisji (ocena do 10 lipca 2029 r.)
• Rozszerzenia analizy kontroli - konieczność badania kontroli “w inny sposób” niezależnie od udziałów
• Bardziej szczegółowego raportowania - rozszerzone obowiązki dokumentacyjne
• Częstszego aktualizowania danych w CRBR

Warto zatem zadbać o terminowe i prawidłowe zgłoszenie informacji o beneficjentach rzeczywistych do CRBR, aby uniknąć niepożądanych konsekwencji i zapewnić zgodność z obowiązującymi przepisami prawa. W razie wątpliwości warto skonsultować się z radcą prawnym lub innym specjalistą w zakresie prawa przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, szczególnie w kontekście nadchodzących zmian unijnych.

Najczęściej zadawane pytania o beneficjenta rzeczywistego

Co to jest beneficjent rzeczywisty?

Beneficjent rzeczywisty to osoba fizyczna, która faktycznie kontroluje spółkę lub inny podmiot: bezpośrednio, pośrednio albo przez inne uprawnienia pozwalające wpływać na decyzje.

Kto to beneficjent rzeczywisty?

Najczęściej jest nim właściciel lub wspólnik z ponad 25% udziałów albo głosów, osoba kontrolująca podmiot pośrednio lub osoba sprawująca kontrolę w inny sposób.

Jak ustalić beneficjenta rzeczywistego?

Najpierw sprawdź strukturę udziałów i głosów, potem powiązania pośrednie oraz uprawnienia do kontroli. Jeśli nie da się wskazać innej osoby, zastosuj kryterium osoby na wyższym stanowisku kierowniczym.

Jakie są obowiązki wobec beneficjenta rzeczywistego?

Instytucja obowiązana musi zidentyfikować i zweryfikować beneficjenta rzeczywistego, udokumentować analizę, monitorować zmiany oraz reagować na rozbieżności w danych.

Kto jest beneficjentem rzeczywistym przy 25% udziałach?

Do 9 lipca 2027 r. przy dokładnie 25% udziałach osoba nie jest beneficjentem rzeczywistym z tytułu udziałów - próg musi być przekroczony (wymagane jest ponad 25%). Od 10 lipca 2027 r., zgodnie z art. 52 ust. 1 AMLR, wystarczy co najmniej 25%, więc osoba z dokładnie 25% udziałów będzie beneficjentem rzeczywistym. Niższy próg (maksymalnie 15%) może zostać wprowadzony aktem delegowanym Komisji Europejskiej tylko dla wybranych kategorii podmiotów podwyższonego ryzyka.

Jak ustalić beneficjenta rzeczywistego w spółce z o.o.?

Kto jest beneficjentem rzeczywistym w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością? To może być:

• wspólnik z ponad 25% udziałów
• osoba sprawująca kontrolę “w inny sposób” (np. przez umowy wspólników)
• członek zarządu, gdy nie można ustalić innych beneficjentów

Co oznacza kontrola “w inny sposób” w praktyce?

Kontrola “w inny sposób” to sprawowanie faktycznego wpływu bez formalnych udziałów, np.:

• prawo do powoływania zarządu
• faktyczne kierowanie spółką
• kontrola przez umowy lub powiązania rodzinne

Czy należy zgłaszać beneficjenta rzeczywistego do CRBR?

Tak – podmioty wymienione w art. 58 ustawy AML (m.in. spółki jawne, komandytowe, z o.o., proste spółki akcyjne, spółki akcyjne z wyjątkiem spółek publicznych, spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia wpisane do KRS oraz trusty, w tym fundacje rodzinne) mają obowiązek zgłoszenia beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) w terminie 14 dni (nie licząc sobót i dni ustawowo wolnych od pracy) od wpisu do KRS; dla trustów, w tym fundacji rodzinnych, termin biegnie od zdarzenia z art. 60 ust. 1 pkt 2 (w szczególności utworzenia trustu) – w przypadku fundacji rodzinnej nie należy czekać na wpis do rejestru fundacji rodzinnych. CRBR jak wypełnić? - szczegółowy poradnik znajdziesz tutaj.

Jakie kary za brak zgłoszenia beneficjenta rzeczywistego?

Za brak zgłoszenia lub aktualizacji w terminie albo podanie nieprawdziwych danych do CRBR grozi spółce administracyjna kara pieniężna do 1 000 000 zł (art. 153 ust. 1 ustawy AML).

Kto jest beneficjentem rzeczywistym fundacji rodzinnej?

Beneficjent rzeczywisty fundacji rodzinnej to:

• fundator
• członkowie zarządu i rady nadzorczej
• beneficjenci wskazani w statucie
• osoby uprawnione do majątku po likwidacji

Czy trusty zagraniczne muszą być zgłaszane w Polsce?

Tak, trusty zagraniczne podlegają rejestracji w CRBR jeśli powiernik ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce albo w imieniu trustu nawiązuje w Polsce stosunki gospodarcze lub nabywa nieruchomość.

Czy prezes zarządu jest beneficjentem rzeczywistym?

Krótka odpowiedź — „to zależy”

Prezes zarządu nie jest z automatu beneficjentem rzeczywistym. Staje się nim tylko wtedy, gdy:

1. Sam spełnia główne kryteria kontroli – np. posiada > 25% udziałów lub głosów, kontroluje podmiot przez inne uprawnienia korporacyjne albo strukturę pośrednią; lub
2. Żaden inny udziałowiec/akcjonariusz nie daje się ustalić, wówczas obowiązany podmiot – zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte ustawy AML oraz art. 3 ust. 6 lit. a(ii) dyrektywy 2015/849 – wskazuje „osobę zajmującą wyższe stanowisko kierownicze”, czyli zwykle prezesa lub innego członka zarządu, jako beneficjenta „z urzędu” .

W każdej innej sytuacji (gdy beneficjentów można wskazać w oparciu o własność lub realną kontrolę) sam fakt pełnienia funkcji prezesa nie wystarcza do wpisu w CRBR.

Definicja beneficjenta rzeczywistego w polskiej ustawie AML:

Wniosek: tiret piąte (nieoficjalnie nazywane „kryterium rezerwowym”) służy wypełnieniu luki prawnej, a nie zastępuje analizy struktury właścicielskiej zgodnie z tiret 1-4.

Praktyczne scenariusze:

Dobre praktyki identyfikacji:

1. Stosuj kolejność testów zgodnie z ustawą: tiret 1-2 (własność) → tiret 3-4 (kontrola) → tiret 5 (osoba na wyższym stanowisku kierowniczym)
2. Dokumentuj, dlaczego żaden udziałowiec nie spełnia kryteriów z tiret 1-4 – GIIF wymaga uzasadnienia przy stosowaniu tiret piąte
3. Aktualizuj wpis w CRBR w terminie 14 dni (nie licząc sobót i dni ustawowo wolnych od pracy) od zmiany struktury; jeśli pojawi się beneficjent > 25%, usuń wpis prezesa z tiret 5, bo przestaje być BR

Terminologia prawna: Oficjalnie używa się określenia „tiret piąte”, choć w praktyce AML spotka się nieformalne określenia „kryterium rezerwowe”.

Prezes zarządu może być beneficjentem rzeczywistym, ale tylko gdy sam kontroluje podmiot lub gdy żaden inny właściciel/udziałowiec nie daje się ustalić zgodnie z tiret 1-4 i trzeba zastosować tiret piąte. Automatyczne równanie funkcji prezesa z posiadaniem statusu BR narusza zarówno polską ustawę AML, jak i standardy unijne.

Podsumowanie - kto to beneficjent rzeczywisty

Beneficjent rzeczywisty to zawsze osoba fizyczna, która faktycznie kontroluje spółkę lub inny podmiot prawny. Kto to jest beneficjent rzeczywisty? - to nie może być firma, tylko konkretna żywa osoba.

Kluczowe zasady identyfikacji beneficjenta rzeczywistego:

• Ponad 25% próg - osoba z ponad 25% udziałów/głosów (więcej niż 25%; od 10 lipca 2027 r. – co najmniej 25% zgodnie z art. 52 AMLR, a niższy próg (co do zasady maks. 15%, zawsze poniżej 25%) tylko jeśli Komisja wprowadzi go aktem delegowanym dla wybranych kategorii podmiotów)
• Kontrola “w inny sposób” - faktyczny wpływ bez formalnych udziałów
• Obowiązek zgłoszenia do CRBR - w terminie 14 dni (nie licząc sobót i dni ustawowo wolnych od pracy)
• Kary za nieprzestrzeganie - do 1 mln złotych dla podmiotu, do 50 tys. zł dla beneficjenta, odpowiedzialność karna za fałszywe dane

Beneficjent kto to w praktyce? To najczęściej właściciel firmy, główny wspólnik lub osoba faktycznie zarządzająca przedsiębiorstwem. Zawsze musi to być konkretna osoba fizyczna, którą można zidentyfikować i która ponosi odpowiedzialność za działania podmiotu.

Warto zatem zadbać o terminowe i prawidłowe zgłoszenie informacji o beneficjentach rzeczywistych do CRBR w terminie 14 dni (nie licząc sobót i dni ustawowo wolnych od pracy), aby uniknąć niepożądanych konsekwencji i zapewnić zgodność z obowiązującymi przepisami prawa. W razie wątpliwości warto skonsultować się z radcą prawnym lub innym specjalistą w zakresie prawa przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, szczególnie w kontekście nadchodzących zmian unijnych.