Sankcje dotyczą każdej firmy - dlaczego warto weryfikować kontrahentów na listach sankcyjnych

Polska Ustawa Sankcyjna dotyczy wszystkich podmiotów gospodarczych nie tylko podmiotów obowiązanych jak w przypadku Ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Przedsiębiorstwa działające w Polsce muszą być świadome i dostosować się do przepisów wynikających z nałożonych sankcji gospodarczy. Oto szczegółowy przegląd kluczowych aspektów regulacyjnych, które mogą znacząco wpłynąć na działalność operacyjną firm.

Przepisy nie nakładają na każdą firmę odrębnego obowiązku sprawdzania list sankcyjnych, ale zakaz udostępniania środków osobom i podmiotom z list UE i MSWiA wiąże wszystkich (art. 2 rozporządzenia 269/2014, art. 6 ustawy z 13 kwietnia 2022 r.). Bez weryfikacji kontrahenta trudno wykazać, że zakazu nie naruszono.

Obowiązki Przedsiębiorców w Kontekście Sankcji

Przedsiębiorstwa muszą przede wszystkim przestrzegać przepisów sankcyjnych (krajowych i unijnych), które służą m.in. przeciwdziałaniu wspieraniu agresji Rosji na Ukrainę, terroryzmowi i proliferacji broni masowego rażenia. Aby uniknąć sankcji, niezbędne są następujące działania:

• Weryfikacja Partnerów Biznesowych: Przed rozpoczęciem współpracy ważne jest, aby dokładnie zweryfikować tożsamość kontrahenta za pomocą dostępnych narzędzi, takich jak Biura Informacji Gospodarczej.
• Opracowanie Procedur: Wdrożenie wewnętrznych polityk i systemów, które pozwalają na śledzenie transakcji finansowych i rozpoznawanie potencjalnych zagrożeń. Każda firma, która zamrozi środki osoby z listy, musi niezwłocznie przekazać informacje właściwemu organowi (art. 8 rozporządzenia 269/2014); instytucje obowiązane dodatkowo zawiadamiają GIIF o transakcjach podejrzanych.

Jak Wykorzystać Listy Sankcyjne

Listy sankcyjne, takie jak te przygotowywane przez ONZ, UE i polskie władze, są kluczowe dla identyfikacji podmiotów, z którymi współpraca jest zakazana.

• Systemy Weryfikacji: Nowoczesne narzędzia, jak systemAML.pl, pozwalają na szybkie przeszukiwanie aktualnych list i pomagają w minimalizacji ryzyka współpracy z sankcjonowanymi podmiotami.

Regulacje Unijne i Ich Implementacja

Unia Europejska przyjęła pakiet AML, w tym rozporządzenie (UE) 2024/1624 (AMLR), które wymaga od podmiotów zobowiązanych dopasowania swojej działalności do nowych standardów zgodności. Celem jest wzmocnienie ochrony systemu finansowego poprzez bardziej zaawansowane mechanizmy kontrolne i nadzorcze.

• Kluczowe Zmiany i Terminy: Rozporządzenie AMLR będzie stosowane od 10 lipca 2027 r. (dla agentów piłkarskich i zawodowych klubów piłkarskich – od 10 lipca 2029 r.). Podmioty zobowiązane powinny już teraz przeanalizować, jakie zmiany muszą wprowadzić w swoich procedurach operacyjnych.

Sankcje Polskie: Zakazy i Kary

Polskie regulacje są ścisłe w zakresie przestrzegania sankcji i mogą obejmować:

• Kary Karne i Administracyjne: Naruszenie zakazów sankcyjnych wymienionych w art. 15 ustawy z 13 kwietnia 2022 r. jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności nie krótszą niż 3 lata (w wypadku mniejszej wagi – od 3 miesięcy do 5 lat). Za niezamrożenie środków lub ich udostępnienie osobie z listy grozi kara pieniężna do 20 mln zł (art. 6).
• Wykluczenie z Postępowań Publicznych: Na podstawie art. 7 ustawy z 13 kwietnia 2022 r. z postępowań o zamówienie publiczne i konkursów wyklucza się wykonawców wymienionych w wykazach rozporządzeń 765/2006 i 269/2014 albo wpisanych na listę MSWiA (z rozstrzygnięciem o wykluczeniu), a także wykonawców, których beneficjent rzeczywisty lub jednostka dominująca figuruje na tych listach.

Rola Państw Trzecich Wysokiego Ryzyka

Państwa trzecie oceniane jako wysokiego ryzyka mające braki w regulacjach AML są kontrolowane przez Komisję Europejską, która regularnie aktualizuje listy takich państw, zmuszając firmy do zwłaszcza uważnej weryfikacji swoich zagranicznych partnerów.

• Podejście do “Czarnych” i “Szarych” List: Stworzenie efektywnych procedur monitorowania i zarządzania ryzykiem związanym ze współpracą z podmiotami z tych list jest niezbędne.

Zaktualizowany Katalog Podmiotów Obowiązanych

Rozporządzenie AMLR (2024/1624) rozszerzy od 10 lipca 2027 r. katalog podmiotów zobowiązanych o nowe sektory, a od 10 lipca 2029 r. obejmie także agentów piłkarskich i zawodowe kluby piłkarskie. Wśród nowych lub doprecyzowanych kategorii są m.in.:

• Kryptowaluty i Crowdfunding: Operatorzy w tych branżach muszą stosować zaawansowane mechanizmy weryfikacji i raportowania, aby spełniać wymogi AML.
• Podmioty zajmujące się handlem towarami o wysokiej wartości: Do tych operacji także trzeba wdrożyć dokładne procedury weryfikacji klienta oraz monitorowania przepływów pieniężnych.
• Niefinansowe Holdingi Mieszane: Holdingi prowadzące działalność mieszaną (art. 3 pkt 3 lit. m AMLR) staną się podmiotami zobowiązanymi.
• Agenci Piłkarscy i Zawodowe Kluby Piłkarskie (od 10 lipca 2029 r.): Szczególny nacisk kładzie się na śledzenie przepływów finansowych związanych z transferami piłkarzy oraz agentami piłkarskimi.

Strategiczne Zarządzanie Ryzykiem Zgodności

Nieprzestrzeganie przepisów AML przez instytucje obowiązane z katalogu art. 150 ust. 3 ustawy AML (m.in. banki, instytucje płatnicze, kantory) może skutkować karą do 5 mln euro albo 10% obrotu; pozostałym grozi kara do dwukrotności osiągniętej korzyści lub unikniętej straty, a jeżeli nie można ustalić ich kwoty – do 1 mln euro. Aby tego uniknąć:

• Edukacja i Szkolenia: Regularne szkolenia personelu w zakresie regulacji AML/CFT są kluczowe dla wyrobienia nawyków i zrozumienia zagrożeń związanych z niezgodnością z prawem.
• Systemy Monitorowania: Inwestycja w zaawansowane technologie do wykrywania i raportowania podejrzanych działań pozwala na prewencyjne zarządzanie ryzykiem.

Wpływ na wszystkie firmy w Polsce

Polska Ustawa Sankcyjna określa szereg obowiązków dla firm działających na terenie kraju, które muszą być przestrzegane w kontekście międzynarodowych sankcji. Zaniedbanie tych obowiązków może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi:

Kluczowe Obowiązki Firm

• Zamrożenie Aktywów: Przedsiębiorstwa są zobowiązane do zamrażania aktywów osób wymienionych na listach sankcyjnych oraz do odmowy dostępu do środków finansowych takim podmiotom.
• Świadczenie Usług: Firmy nie mogą świadczyć usług finansowych i innych zasobów, które mogą być wykorzystywane przez podmioty objęte sankcjami.
• Obowiązek Raportowania: W przypadku angażowania się w transakcje z podmiotami objętymi sankcjami, przedsiębiorstwa muszą zgłaszać takie działania odpowiednim organom, zapewniając pełną przejrzystość operacji.
• Udział w Udzielaniu Zamówień Publicznych: Na podstawie art. 7 ustawy z 13 kwietnia 2022 r. z postępowań o udzielenie zamówień publicznych wyklucza się wykonawców wymienionych w wykazach rozporządzeń 765/2006 i 269/2014 albo wpisanych na listę MSWiA (z rozstrzygnięciem o wykluczeniu), a także wykonawców, których beneficjent rzeczywisty lub jednostka dominująca figuruje na tych listach.
• Weryfikacja Transportu i Przemieszczania Towarów: Eksporter towarów objętych sankcjami UE wobec Rosji, wysyłający je do państw o ryzyku obchodzenia sankcji albo w tranzycie przez Rosję lub Białoruś, dołącza do zgłoszenia celnego oświadczenie z danymi użytkownika końcowego i w ciągu 45 dni przedstawia dokument odprawy w państwie przeznaczenia (art. 14a ustawy z 13 kwietnia 2022 r.).
• Dokumentacja i Współpraca z Organami: Przedsiębiorstwa zobowiązane są do posiadania dokumentacji potwierdzającej pochodzenie i miejsce przeznaczenia towarów oraz współpracowania z organami kontrolnymi w przypadku inspekcji dotyczącej przestrzegania sankcji.

Konsekwencje braku zgodności

Niewywiązanie się z tych obowiązków może skutkować dotkliwymi karami finansowymi, które mogą sięgać milionów złotych. Dodatkowo, ryzykuje się utratę reputacji oraz możliwość wykluczenia z rynku zamówień publicznych, co może mieć negatywny wpływ na długoterminową stabilność i wzrost przedsiębiorstwa.

• Kary Finansowe: Na gruncie ustawy AML instytucjom obowiązanym grozi kara pieniężna do dwukrotności osiągniętej korzyści lub unikniętej straty, a jeżeli nie można ustalić ich kwoty – do 1 mln euro (art. 150 ust. 2), a instytucjom z art. 2 ust. 1 pkt 1–5, 7–11, 24 i 25 – do 5 mln euro albo 10% obrotu (osoby prawne) lub do 20 868 500 zł (osoby fizyczne) (art. 150 ust. 3). Ustawa sankcyjna przewiduje kary pieniężne do 20 mln zł (art. 6 ust. 2).

• Specyficzne Kary dla Osób Fizycznych: Instytucja obowiązana będąca osobą fizyczną (z katalogu art. 150 ust. 3 ustawy AML) – kara do 20 868 500 zł; osoba odpowiedzialna za wykonywanie obowiązków AML – do 1 mln zł (art. 154). Taki zapis wskazuje na osobistą odpowiedzialność za zgodność z przepisami.

• Zalecenia i Ostrzeżenia: W zależności od stopnia i powtarzalności naruszeń, instytucje mogą być zobligowane do wprowadzania korekt w swoich procedurach w celu uszczelnienia systemu zarządzania ryzykiem.

• Nakazy Usunięcia Nieprawidłowości: Mogą być wydawane polecenia bezpośrednio wpływające na działanie przedsiębiorstwa, takie jak restrukturyzacja procesów zgodności czy zwiększenie zasobów audytowych.

• Odsunięcie Kadry Zarządzającej: Zakaz pełnienia funkcji kierowniczej przez osobę odpowiedzialną za naruszenie – na okres do roku (art. 150 ust. 1 pkt 4 ustawy AML).

Podsumowanie

Świadomość i przestrzeganie obowiązujących przepisów sankcyjnych jest niezbędne dla każdej firmy działającej w Polsce i UE. Warto, by każda firma wdrożyła zasady weryfikacji kontrahentów i regularnie aktualizowała swoje polityki, aby uniknąć konsekwencji prawnych oraz zapewnić sobie stabilność i wzrost w dynamicznie zmieniającym się środowisku prawnym.