Kontrola szkoleń AML – lista kontrolna z art. 52 ustawy AML

Szkolenia AML to jeden z pierwszych obszarów, które sprawdza organ podczas kontroli – i jedno z naruszeń najczęściej wskazywanych w decyzjach o karach. Wyjaśniamy, czego dokładnie wymaga art. 52 ustawy AML, jakie dokumenty trzeba okazać, czego organy i sądy nie uznają za szkolenie oraz ile wynoszą kary.

Obowiązek szkoleniowy wydaje się prosty: przeszkolić pracowników i zachować certyfikaty. W praktyce kontrolujący sprawdzają znacznie więcej – czy przeszkolono wszystkie osoby wykonujące obowiązki AML, czy zrobiono to przed rozpoczęciem przez nie pracy, czy program odpowiada działalności i czy obejmuje obowiązki, które ustawa wymienia wprost.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 644. Stan prawny zweryfikowany na dzień: 9 października 2026 r.

Czego wymaga art. 52 ustawy AML?

Art. 52 ma trzy ustępy i każdy z nich jest podstawą pytań kontrolujących:

Ust. 1 – kto i co. Instytucja obowiązana zapewnia udział osób wykonujących obowiązki AML w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków. Programy muszą uwzględniać ochronę danych osobowych. Obowiązek dotyczy osób, a nie tylko etatowych pracowników – także współpracowników i agentów, jeśli wykonują czynności AML.
Ust. 2 – jaki program. Program ma uwzględniać charakter, rodzaj i rozmiar działalności oraz zapewniać aktualną wiedzę, w szczególności o obowiązkach z art. 74 ust. 1, art. 86 ust. 1 i art. 89 ust. 1.
Ust. 3 – jednoosobowa działalność. Przepis stosuje się odpowiednio do instytucji obowiązanych będących osobami fizycznymi. Według GIIF taka osoba realizuje obowiązek wyłącznie przez udział w szkoleniu zewnętrznym (Komunikat nr 114).

Trzy obowiązki, które program musi obejmować

Przepis	Obowiązek	Na co zwraca uwagę kontrola
Art. 74 ust. 1	Zawiadomienie GIIF o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – niezwłocznie, najpóźniej w 2 dni robocze od potwierdzenia podejrzenia	Czy pracownicy wiedzą, kiedy podejrzenie jest „potwierdzone” i kto przekazuje zawiadomienie
Art. 86 ust. 1	Zawiadomienie GIIF o uzasadnionym podejrzeniu, że transakcja lub wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu	Czy pracownicy wiedzą, że transakcji nie przeprowadza się do czasu decyzji GIIF, maksymalnie przez 24 godziny od potwierdzenia przyjęcia zawiadomienia
Art. 89 ust. 1	Zawiadomienie prokuratora, gdy wartości majątkowe mogą pochodzić z innego przestępstwa niż pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu albo z przestępstwa skarbowego (nie dotyczy banków i SKOK)	Czy pracownicy znają wstrzymanie transakcji – do 96 godzin od przekazania zawiadomienia

W praktyce kontrolujący pytają również o tryb przekazywania zawiadomień. Zawiadomienia z art. 74 oraz informacje i dokumenty przekazywane GIIF na jego żądanie (art. 76) przesyła się środkami komunikacji elektronicznej (art. 79). Dobry program pokazuje nie tylko, kiedy zawiadomić, ale też jak to zrobić.

Kto kontroluje szkolenia AML?

Kontrolę wykonywania obowiązków AML sprawuje GIIF (art. 130 ust. 1), a w ramach nadzoru lub kontroli – także inne organy (art. 130 ust. 2), m.in.:

Prezes NBP – wobec podmiotów prowadzących działalność kantorową,
KNF – wobec instytucji obowiązanych przez nią nadzorowanych (np. instytucji płatniczych, zakładów ubezpieczeń, pośredników ubezpieczeniowych),
naczelnicy urzędów celno-skarbowych – wobec kontrolowanych przez nich instytucji obowiązanych,
prezesi sądów apelacyjnych – wobec notariuszy.

Wspólne oczekiwania trzech organów – GIIF, UKNF i NBP – opisuje Komunikat nr 92 w sprawie obowiązku szkoleniowego z 13 lutego 2025 r. Komunikat nie jest przepisem prawa – sam określa się jako dobre praktyki i oczekiwania – ale organy stosują go w kontrolach, a sądy oceniają udział w szkoleniu według zbieżnych kryteriów. Dla instytucji nadzorowanych przez KNF dochodzi stanowisko UKNF opublikowane 19 marca 2026 r., w którym UKNF oczekuje szkoleń uzupełniających nie rzadziej niż co dwa lata.

Lista kontrolna: co przygotować na kontrolę szkoleń AML

Przed kontrolą sprawdź, czy możesz wykazać każdy z poniższych punktów:

Wykaz osób wykonujących obowiązki AML – i porównanie go z listą przeszkolonych. Organ pyta o wszystkie osoby, w tym członka zarządu odpowiedzialnego za AML (art. 7), pracownika na stanowisku kierowniczym (art. 8), pracowników pierwszej linii i współpracowników.
Daty szkoleń a daty rozpoczęcia czynności AML – według Komunikatu nr 92 osoba powinna przejść szkolenie, zanim zacznie wykonywać obowiązki AML. Szkolenie z poprzedniego miejsca pracy wymaga szkolenia uzupełniającego, uwzględniającego działalność nowego pracodawcy.
Program szkolenia – z zakresem obejmującym art. 74, 86 i 89, ochronę danych osobowych oraz specyfikę Twojej działalności.
Dowód udziału – z dokumentów ma wynikać, kto, kiedy, w jakim zakresie i przez kogo został przeszkolony. Przy szkoleniu zewnętrznym może to być certyfikat uczestnictwa wraz z programem, przy wewnętrznym – m.in. lista obecności i program.
Wynik weryfikacji wiedzy – Komunikat nr 92 wskazuje test końcowy jako dobrą praktykę, a NSA podkreśla, że program szkoleniowy zakłada ewaluację wyników i weryfikację osiągnięcia celów (wyrok z 29 stycznia 2026 r., II GSK 1506/22).
Szkolenia po zmianach – dodatkowe szkolenie po istotnej zmianie przepisów AML/CFT oraz po zmianie charakteru lub rodzaju działalności (Komunikat nr 92).
Zasady szkoleń w procedurze wewnętrznej – kogo, kiedy i jak często szkolisz. Ustawa nie podaje częstotliwości; przyjęty rytm warto powiązać z oceną ryzyka.

Masz zespół do przeszkolenia przed kontrolą? Nasze szkolenie AML online obejmuje art. 74, 86 i 89 oraz ochronę danych osobowych, kończy się egzaminem i certyfikatem. Certyfikat wraz z programem szkolenia stanowi dowód realizacji obowiązku szkoleniowego, który przedstawiasz podczas kontroli.

Czego organy i sądy nie uznają za szkolenie

Komunikat nr 92 i orzecznictwo sądów administracyjnych wskazują kilka sytuacji, w których dokumenty nie wystarczą:

Oświadczenie o zapoznaniu się z materiałami. WSA w Warszawie uznał, że takie oświadczenia nie dowodzą udziału w programie szkoleniowym. Według sądu: „Udział w szkoleniu winien być udokumentowany innymi dowodami: programem szkolenia, listą obecności, wskazaniem osób prowadzących szkolenie, zaświadczeniem o ukończeniu szkolenia itd.” (wyrok z 23 lipca 2024 r., V SA/Wa 2490/23).
Pasywne udostępnienie treści w intranecie. W sprawie II GSK 1506/22 spółka powoływała się na vademecum w intranecie z automatycznym potwierdzeniem zapoznania. NSA oddalił skargę kasacyjną.
Samokształcenie – według Komunikatu nr 92 nie realizuje obowiązku z art. 52.
Wzajemne szkolenie pracowników, z których nikt nie odbył szkolenia zewnętrznego – Komunikat nr 92 uznaje je za niedopuszczalne.
Stare zaświadczenia – potwierdzenia szkoleń sprzed 13 lipca 2018 r. utraciły aktualność, a dawny kurs e-learningowy GIIF nie potwierdza realizacji obowiązku według obecnego stanu prawnego (Komunikat nr 92).
Bezpłatne szkolenia GIIF – nie kończą się zaświadczeniem i dotyczą wybranych zagadnień, więc są tylko uzupełnieniem obowiązku z art. 52 (komunikaty GIIF nr 103 i 106).

Dwie konsekwencje warto znać, zanim zacznie się kontrola. W sprawie V SA/Wa 2490/23 Minister Finansów uznał, że dla stwierdzenia naruszenia bez znaczenia jest, czy i kiedy szkolenia ostatecznie przeprowadzono – nadrobienie zaległości po kontroli nie usuwa więc naruszenia. Sąd wskazał też, że przy stwierdzonym braku szkoleń kara jest obligatoryjna – art. 147 nie pozostawia organowi uznania w tym zakresie.

Kary za brak szkoleń AML w liczbach

Za niewykonanie obowiązku z art. 52 grozi kara administracyjna (art. 147 pkt 9). Według rejestru kar administracyjnych Ministerstwa Finansów (stan na 9 października 2026 r.):

art. 52 wskazano w 73 ze 196 opublikowanych decyzji,
47 z tych decyzji wydał Prezes NBP wobec przedsiębiorców prowadzących kantory,
połowa kar w decyzjach obejmujących art. 52 nie przekroczyła 7000 zł – kwota dotyczy jednak całej decyzji, zwykle obejmującej kilka naruszeń,
w decyzjach dotyczących wyłącznie szkoleń kary wynosiły zwykle 1500–4000 zł.

Wyjątkiem jest decyzja KNF wobec zakładu ubezpieczeń na życie: 300 000 zł za samo niezapewnienie udziału osób wykonujących obowiązki AML w programach szkoleniowych. Spółka wniosła skargę, WSA ją oddalił, a wyrok jest nieprawomocny.

Szczegółowe statystyki i przykłady decyzji omawiamy w artykule Szkolenie AML z certyfikatem, a limity kar dla poszczególnych kategorii instytucji – w analizie kar AML.

Online czy w firmie? Jak dobrać formę szkolenia

Ustawa nie narzuca formy szkolenia. Liczy się program, udział i dokumentacja.

Szkolenie online sprawdza się, gdy trzeba szybko przeszkolić kilka osób, nowych pracowników albo zespół rozproszony. W SystemAML kosztuje 690 zł netto za 3 osoby (każda kolejna +49 zł) i kończy się egzaminem oraz certyfikatem.
Szkolenie w siedzibie firmy sprawdza się, gdy chcesz omówić procesy na przykładach z własnej działalności albo przeszkolić większą grupę jednego dnia. Całodzienne szkolenie kosztuje 9 100 zł netto, obejmuje egzamin i certyfikaty, a zakres dostosowujemy do organizacji.

Zobacz szkolenie AML online i w Twojej firmie →

Najczęściej zadawane pytania o kontrolę szkoleń AML

Czy organ kontroli może zakwestionować szkolenie, które się odbyło?

Tak. Organ ocenia nie tylko to, czy szkolenie się odbyło, ale też czy objęło wszystkie osoby wykonujące obowiązki AML, czy odbyło się przed rozpoczęciem przez nie czynności AML i czy jego program odpowiada działalności instytucji oraz obejmuje obowiązki z art. 74, 86 i 89 ustawy AML. Samo oświadczenie pracownika o zapoznaniu się z materiałami nie dowodzi udziału w szkoleniu (WSA w Warszawie, V SA/Wa 2490/23).

Czy przeszkolenie pracowników po kontroli usuwa naruszenie?

Nie należy na to liczyć. W sprawie V SA/Wa 2490/23 Minister Finansów uznał, że dla stwierdzenia naruszenia bez znaczenia jest, czy i kiedy szkolenia ostatecznie przeprowadzono, a WSA oddalił skargę. Sąd wskazał też, że kara za stwierdzony brak szkoleń jest obligatoryjna.

Jakie dokumenty szkoleniowe trzeba okazać podczas kontroli AML?

Z dokumentów powinno wynikać, kto, kiedy, w jakim zakresie i przez kogo został przeszkolony (Komunikat nr 92). Przy szkoleniu zewnętrznym dowodem udziału może być certyfikat uczestnictwa wraz z programem szkolenia, przy szkoleniu wewnętrznym m.in. lista obecności i program. Warto mieć też wynik testu oraz wykaz osób wykonujących obowiązki AML, aby wykazać, że przeszkolono wszystkie.

Czy GIIF uznaje lub akredytuje szkolenia AML?

Nie. Ani ustawa, ani komunikaty organów nie przewidują akredytacji szkoleń AML ani rejestru szkoleń uznanych przez GIIF. Instytucja obowiązana sama wybiera szkolenie, kierując się według Komunikatu nr 92 przede wszystkim doświadczeniem i uznaniem na rynku osób prowadzących. Bezpłatne szkolenia organizowane przez GIIF nie kończą się zaświadczeniem i są tylko uzupełnieniem obowiązku z art. 52.

Ile wynoszą kary za brak szkoleń AML?

W rejestrze kar Ministerstwa Finansów (stan na 9 października 2026 r.) art. 52 wskazano w 73 ze 196 decyzji. Połowa kar w tych decyzjach nie przekroczyła 7000 zł, przy czym kwota dotyczy całej decyzji, zwykle obejmującej kilka naruszeń. W decyzjach dotyczących wyłącznie szkoleń kary wynosiły zwykle 1500–4000 zł, ale KNF nałożyła na zakład ubezpieczeń 300 000 zł za samo niezapewnienie szkoleń (wyrok WSA oddalający skargę jest nieprawomocny).

Kontrola szkoleń AML: co sprawdzają GIIF, KNF i NBP (art. 52 ustawy AML)

W skrócie