Kraje wysokiego ryzyka AML: aktualna lista UE i FATF

Aktualna lista krajów wysokiego ryzyka AML nie jest jednym wykazem. Na 28 października 2026 r. obejmuje 26 państw trzecich wysokiego ryzyka UE, 22 jurysdykcje objęte zwiększonym monitoringiem FATF oraz 3 jurysdykcje objęte wezwaniem FATF do działania. Listy UE i FATF nie są tożsame i wywołują różne skutki.

Stan danych: 28 października 2026 r. Tabele pokazują wykaz UE obowiązujący od 29 stycznia oraz komunikaty FATF z 19 czerwca 2026 r. Październikowe posiedzenie FATF trwa 28–30 października; jego wyniki nie zostały jeszcze opublikowane. Aktualizacji po posiedzeniu nie należy zastępować przewidywaniami zmian.

Państwo trzecie - co to znaczy w AML?

W praktyce AML państwem trzecim nazywa się kraj spoza UE, przy czym państwa EOG są w wielu przepisach traktowane na równi z państwami członkowskimi. Sam status państwa trzeciego nie oznacza wysokiego ryzyka. Ukraina jest państwem trzecim, ale na 28 października 2026 r. nie figuruje w wykazie UE ani na publicznych listach FATF. Ryzyko konkretnej relacji, w tym związane z wojną i sankcjami, nadal wymaga oceny.

Czym są państwa trzecie wysokiego ryzyka?

Określenia „kraje wysokiego ryzyka”, „kraje podwyższonego ryzyka” i „kraje trzecie wysokiego ryzyka” bywają w praktyce używane zamiennie. W przepisach kluczowe jest jednak pojęcie państwa trzeciego wysokiego ryzyka wskazanego przez Komisję Europejską. Status na publicznej liście FATF ma odrębne znaczenie i nie zawsze wywołuje takie same obowiązki.

W dokumentacji wewnętrznej spotyka się też skróty K3WR, KTWR i 3HR odnoszone do krajów lub państw trzecich wysokiego ryzyka. Nie są to odrębne listy ani ustawowo ujednolicone oznaczenia; procedura powinna wyjaśniać ich znaczenie.

W praktyce należy rozdzielić trzy kategorie:

1. Państwa trzecie wysokiego ryzyka wskazane przez Komisję Europejską – w odniesieniu do związanych z nimi stosunków gospodarczych lub transakcji stosuje się środki z art. 44 ustawy AML, z uwzględnieniem wyjątku z ust. 2. W przypadku transakcji związanej z takim państwem art. 44a wymaga dodatkowo co najmniej jednego działania ograniczającego ryzyko.
2. Jurysdykcje FATF objęte zwiększonym monitoringiem – sam status na tak zwanej szarej liście jest istotnym czynnikiem ryzyka, ale nie stanowi automatycznego wezwania FATF do stosowania EDD w każdym przypadku.
3. Jurysdykcje FATF objęte wezwaniem do działania – wobec Iranu i Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej FATF wzywa do stosowania środków przeciwdziałających, natomiast wobec Mjanmy do stosowania EDD proporcjonalnego do ryzyka.

Ocena geograficznego czynnika ryzyka może uwzględniać również sankcje, poziom korupcji, finansowanie terroryzmu, konflikty zbrojne, stabilność instytucji oraz dostępność wiarygodnych informacji o kliencie i beneficjencie rzeczywistym. Czynniki te nie tworzą jednak jednej, powszechnie obowiązującej listy UHRC.

Kraje wysokiego ryzyka UE

Poniższy wykaz obowiązuje od 29 stycznia 2026 r. i wynika z rozporządzenia delegowanego (UE) 2016/1675 w wersji po zmianach wprowadzonych rozporządzeniami delegowanymi (UE) 2026/46 oraz (UE) 2026/83.

Rosja została uznana przez Unię Europejską za państwo trzecie wysokiego ryzyka na podstawie autonomicznej oceny Komisji Europejskiej. Nie znajduje się obecnie na publicznych listach FATF. Rozporządzenie delegowane (UE) 2026/46 obowiązuje od 29 stycznia 2026 r.

Źródła: skonsolidowane rozporządzenie delegowane (UE) 2016/1675, rozporządzenie delegowane (UE) 2026/46 i Komisja Europejska.

Jurysdykcje FATF objęte zwiększonym monitoringiem (szara lista)

Lista „Jurisdictions under Increased Monitoring” jest nazywana szarą listą FATF. Samo umieszczenie jurysdykcji na tej liście nie jest automatycznym wezwaniem do stosowania wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego wobec każdego klienta lub każdej transakcji. Status należy uwzględnić w indywidualnej ocenie ryzyka oraz zestawić z właściwymi przepisami krajowymi i unijnymi.

Stan po posiedzeniu FATF z 19 czerwca 2026 r. obejmuje 22 jurysdykcje:

W czerwcu 2026 r. FATF dodała Bośnię i Hercegowinę oraz Irak, a usunęła Algierię i Namibię. Aktualny komunikat jest dostępny na stronie FATF.

Jurysdykcje FATF objęte wezwaniem do działania

Kategoria „High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action” wymaga dalszego rozróżnienia. Nie każda z trzech jurysdykcji ma ten sam status operacyjny.

Skonsolidowana tabela krajów na listach FATF i UE

Tabela łączy wykaz UE obowiązujący od 29 stycznia 2026 r. ze statusami FATF opublikowanymi 19 czerwca 2026 r. Określenie „poza wykazem UE” lub „brak publicznego statusu FATF” nie oznacza niskiego ryzyka – wskazuje wyłącznie brak danego statusu na jednej z dwóch publicznych list.

Oznaczenia obowiązków z art. 44 i 44a należy odczytywać zgodnie z zakresem tych przepisów: art. 44a dotyczy transakcji, a wyjątek z art. 44 ust. 2 odnosi się do określonych oddziałów i jednostek zależnych stosujących procedury grupy.

Podstawa prawna i obowiązki instytucji obowiązanej

Wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego określone w art. 44 ustawy AML stosuje się obowiązkowo w odniesieniu do stosunków gospodarczych lub transakcji związanych z państwami trzecimi wysokiego ryzyka wskazanymi przez Komisję Europejską. Umieszczenie jurysdykcji wyłącznie na liście FATF „Jurisdictions under Increased Monitoring” stanowi istotny czynnik ryzyka, lecz nie oznacza automatycznego obowiązku zastosowania EDD w każdym przypadku. Zakres środków powinien wynikać z indywidualnej oceny ryzyka i obowiązujących przepisów.

W odniesieniu do państwa wskazanego przez Komisję Europejską art. 44 wymaga co najmniej:

• uzyskania dodatkowych informacji o kliencie i beneficjencie rzeczywistym;
• ustalenia źródła majątku klienta i beneficjenta rzeczywistego oraz źródła pochodzenia środków pozostających w ich dyspozycji;
• uzyskania informacji o przyczynach i okolicznościach zamierzonych lub przeprowadzonych transakcji;
• uzyskania zgody kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuowanie stosunków gospodarczych;
• zintensyfikowanego monitorowania stosunków gospodarczych, w tym zwiększenia liczby i częstotliwości kontroli oraz typowania schematów transakcji wymagających dalszej analizy.

Art. 44a dotyczy transakcji związanej z państwem trzecim wysokiego ryzyka wskazanym przez Komisję Europejską i wymaga dodatkowo co najmniej jednego działania ograniczającego ryzyko. Nie należy automatycznie odnosić tego obowiązku do każdej relacji gospodarczej. Art. 44 ust. 2 przewiduje natomiast wyjątek dotyczący określonych oddziałów i jednostek zależnych stosujących procedury AML grupy; zakres środków ustala się wtedy według oceny ryzyka. Uwzględnia się również art. 43 oraz – gdy spełnione są jego przesłanki – art. 44c.

Tekst ustawy jest dostępny w Elektronicznym Dzienniku Ustaw.

Pozostałe geograficzne czynniki ryzyka

Publiczne listy UE i FATF nie wyczerpują geograficznej oceny ryzyka i nie są tym samym co listy sankcyjne. Ryzyko geograficzne należy również odróżnić od ryzyka branżowego AML. Instytucja może brać pod uwagę między innymi:

• sankcje i inne środki restrykcyjne dotyczące państwa, terytorium, osób lub podmiotów;
• poziom korupcji, przestępczości zorganizowanej i finansowania terroryzmu;
• konflikty zbrojne, niestabilność polityczną i ryzyko finansowania proliferacji;
• ograniczoną dostępność wiarygodnych rejestrów i informacji o beneficjentach rzeczywistych;
• ryzyka właściwe dla relacji korespondencyjnych, kanału dystrybucji i rodzaju transakcji.

Syria znajduje się na liście UE oraz na liście jurysdykcji FATF objętych zwiększonym monitoringiem. Pozostają również ukierunkowane środki restrykcyjne UE wobec określonych osób i podmiotów oraz środki związane z bezpieczeństwem. Nie obowiązuje już wcześniejszy, szeroki reżim unijnych sankcji gospodarczych wobec całego państwa. Informacje o aktualnym zakresie środków publikuje Rada Unii Europejskiej.

Lista krajów o nieakceptowalnym ryzyku UHRC

UHRC, czyli „Unacceptable High Risk Countries”, nie jest ustawową, jednolitą ani powszechnie obowiązującą listą. To określenie stosowane w wewnętrznych politykach ryzyka niektórych instytucji.

Instytucja może określić w swojej wewnętrznej polityce ryzyka jurysdykcje, wobec których nie nawiązuje stosunków gospodarczych albo stosuje dodatkowe ograniczenia. Zakres takich ograniczeń nie wynika z jednolitej, powszechnie obowiązującej listy UHRC.

Dokumentując taką politykę, należy odrębnie wskazać:

• państwa i jurysdykcje posiadające publiczny status FATF;
• państwa trzecie wysokiego ryzyka wskazane przez Komisję Europejską;
• państwa, terytoria, osoby lub podmioty objęte sankcjami i innymi ograniczeniami;
• jurysdykcje wykluczone lub ograniczone wyłącznie na podstawie apetytu na ryzyko i wewnętrznej decyzji instytucji.

Kuba nie znajduje się obecnie na publicznych listach FATF ani na unijnej liście państw trzecich wysokiego ryzyka. Może być objęta dodatkowymi ograniczeniami wynikającymi z sankcji amerykańskich lub wewnętrznej polityki instytucji. Nie należy uzasadniać jej umieszczenia na wewnętrznej liście „brakiem współpracy z FATF”.

Status Kuwejtu lub Papui-Nowej Gwinei na szarej liście FATF może zostać uwzględniony w polityce ryzyka, ale nie powoduje automatycznego obowiązku wpisania tych jurysdykcji na wewnętrzną listę niedopuszczalnego ryzyka.

Ważne informacje o aktualizacjach list

Na 28 października 2026 r. ostatnie opublikowane zmiany FATF pochodzą z czerwca; wyniki październikowego posiedzenia będą podstawą kolejnego przeglądu.

Najważniejsze zmiany uwzględnione w tym opracowaniu:

• 19 czerwca 2026 r., FATF: dodano Bośnię i Hercegowinę oraz Irak; usunięto Algierię i Namibię z listy jurysdykcji objętych zwiększonym monitoringiem.
• 29 stycznia 2026 r., UE: dodano Boliwię, Brytyjskie Wyspy Dziewicze i Federację Rosyjską; usunięto Burkina Faso, Mali, Mozambik, Nigerię, Republikę Południowej Afryki i Tanzanię.

Po każdej zmianie statusu jurysdykcji należy ocenić, których klientów i relacji dotyczy aktualizacja, a następnie udokumentować decyzję w ramach bieżącego monitorowania stosunków gospodarczych.

Państwa usunięte z listy FATF - ostatnie opublikowane zmiany

Ostatnie cztery państwa w tabeli usunięto w październiku 2025 r. Usunięcie z listy FATF nie zmienia automatycznie wykazu UE.

Eksport i handel z krajami podwyższonego ryzyka

Przed transakcją handlową oceń osobno ryzyko AML oraz sankcje dotyczące kontrahenta, beneficjentów, towaru i kierunku dostawy. Kraj spoza listy FATF może być objęty ograniczeniami handlowymi. Zasady opisujemy w artykule o liście sankcyjnej MSWiA i sankcjach UE.

Unijny wykaz jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych to jeszcze inna lista, potocznie nazywana listą rajów podatkowych. Nie zastępuje wykazu państw trzecich wysokiego ryzyka AML.

Jak SystemAML wspiera zarządzanie ryzykiem geograficznym

SystemAML wspiera realizację obowiązków AML poprzez monitorowanie i aktualizowanie danych o jurysdykcjach wysokiego ryzyka. Ostateczny zakres stosowanych środków bezpieczeństwa finansowego zależy od oceny ryzyka, konfiguracji instytucji obowiązanej oraz obowiązujących przepisów.

System może wspierać pracę zespołu między innymi przez:

• uwzględnianie kraju klienta, jego siedziby i lokalizacji beneficjentów rzeczywistych w ocenie ryzyka;
• identyfikowanie kartotek wymagających ponownej oceny po zmianie statusu jurysdykcji;
• dokumentowanie decyzji, zastosowanych środków i zgód kadry kierowniczej;
• definiowanie własnych ograniczeń geograficznych zgodnych z polityką ryzyka instytucji;
• porządkowanie informacji potrzebnych podczas audytu lub kontroli.

SystemAML nie zastępuje indywidualnej oceny ryzyka ani decyzji instytucji obowiązanej. Pomaga natomiast zebrać dane, udokumentować przebieg oceny i wykazać wykonane czynności.

Basel AML Index jako dodatkowe źródło ryzyka

Basel AML Index jest niezależnym indeksem ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu obejmującym 177 jurysdykcji. W aktualnej metodologii publicznej edycji wynik jest wyliczany na podstawie 17 wskaźników pogrupowanych w pięciu obszarach.

Indeks może stanowić dodatkowe źródło w geograficznej ocenie ryzyka, ale nie zastępuje wykazu Komisji Europejskiej, komunikatów FATF ani obowiązków wynikających z ustawy AML. Aktualny ranking i metodologia są dostępne na stronie Basel AML Index.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest lista FATF?

To potoczne określenie dwóch publicznych wykazów FATF: jurysdykcji objętych zwiększonym monitoringiem oraz jurysdykcji objętych wezwaniem do działania. Informują o strategicznych brakach w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Czy Ukraina jest państwem trzecim?

Tak. Ukraina pozostaje poza UE i EOG. Na 28 października 2026 r. nie znajduje się jednak w wykazie państw trzecich wysokiego ryzyka UE ani na publicznych listach FATF. Relację z klientem nadal ocenia się indywidualnie.

Czym różni się czarna i szara lista FATF?

Szara lista oznacza zwiększony monitoring i realizację planu naprawczego; sama nie oznacza automatycznego obowiązku EDD. Tak zwana czarna lista obejmuje wezwanie do działania: do środków przeciwdziałających albo do EDD, zależnie od jurysdykcji.

Co zrobić, gdy klient pochodzi z kraju wysokiego ryzyka?

Ustal, na której liście znajduje się kraj i jakie powiązanie ma z nim relacja lub transakcja. Dla państw wskazanych przez Komisję Europejską zastosuj art. 44 z uwzględnieniem przewidzianego w nim wyjątku, a w przypadku transakcji związanej z takim państwem również art. 44a. Uwzględnij status FATF, sprawdź sankcje i udokumentuj ocenę oraz wymagane dodatkowe środki.